Bản án, quyết định của Tòa án chỉ thực sự phát huy ý nghĩa khi được tổ chức thi hành đúng pháp luật. Đối với người cao tuổi, người khuyết tật, trẻ em và các chủ thể thuộc nhóm dễ bị tổn thương, bảo đảm quyền lợi trong thi hành án dân sự cần gắn với việc thực hiện đúng chức năng kiểm sát và nhận diện đầy đủ phạm vi của cơ chế khởi kiện theo Nghị quyết số 205/2025/QH15.
Việc chậm thi hành án có thể khiến người được thi hành án tiếp tục gặp khó khăn dù quyền, lợi ích hợp pháp đã được Tòa án công nhận. Với người cao tuổi, người khuyết tật hoặc người có hạn chế về khả năng tự bảo vệ, thời gian chờ đợi còn tạo thêm áp lực về sức khỏe, tinh thần và điều kiện sinh hoạt. Vì vậy, bảo vệ người yếu thế cần được quan tâm trong quá trình tổ chức thi hành bản án, quyết định.
Ảnh minh họa: Đại diện lãnh đạo VKSND Khu vực 7 - Cần Thơ
thăm hỏi, động viên người thuộc nhóm dễ bị tổn thương tại địa phương.
Nhận diện đúng phạm vi của Nghị quyết số 205
Nghị quyết số 205/2025/QH15 ngày 24/6/2025 của Quốc hội thiết lập cơ chế thí điểm VKSND khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công khi không có người khởi kiện. Đây là cơ chế bổ sung để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, cần được áp dụng theo đúng điều kiện, trình tự, thẩm quyền của Nghị quyết.
Viện kiểm sát chỉ khởi kiện sau khi đã thông báo, kiến nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện quyền, trách nhiệm khởi kiện nhưng không có người khởi kiện. Đối với việc bảo vệ quyền dân sự của chủ thể thuộc nhóm dễ bị tổn thương, việc xem xét khởi kiện còn phải đáp ứng các điều kiện cụ thể theo Nghị quyết; không thể chỉ căn cứ vào việc một người thuộc nhóm yếu thế để xác định ngay thẩm quyền khởi kiện của Viện kiểm sát.
Trong lĩnh vực thi hành án, Điều 17 Nghị quyết số 205 quy định Thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự chủ động ra quyết định thi hành đối với bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án về vụ án dân sự bảo vệ lợi ích công; trình tự, thủ tục thực hiện theo pháp luật về thi hành án dân sự. Quy định này có phạm vi riêng, không đồng nghĩa mọi bản án liên quan người yếu thế đều thuộc diện chủ động ra quyết định thi hành án theo Điều 17.
Đối với bản án, quyết định về bảo vệ quyền dân sự của người thuộc nhóm dễ bị tổn thương, việc tổ chức thi hành phải được xác định theo nội dung bản án và các quy định có liên quan. Đồng thời, cần phân biệt thi hành án dân sự với thi hành án hành chính; không sử dụng cơ chế khởi kiện vụ án dân sự theo Nghị quyết số 205 để thay thế trình tự xử lý việc chậm thi hành bản án hành chính.
Đồ họa minh họa chủ đề bảo vệ người yếu thế trong thi hành án dân sự. Việc áp dụng Nghị quyết số 205 phải tuân thủ phạm vi, điều kiện quy định; Điều 17 áp dụng đối với vụ án dân sự bảo vệ lợi ích công.
Phát huy trách nhiệm kiểm sát và phối hợp bảo vệ quyền lợi
Để quyền lợi được bảo đảm trên thực tế, công tác kiểm sát thi hành án dân sự cần chú trọng việc tuân thủ trình tự, thủ tục, thời hạn; kịp thời phát hiện vi phạm và thực hiện quyền yêu cầu, kiến nghị, kháng nghị theo thẩm quyền. Với việc thi hành án liên quan người yếu thế, cần quan tâm những trở ngại trong tiếp cận thông tin, thực hiện quyền và phản ánh nguyện vọng, từ đó có biện pháp phù hợp trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ.
Việc phối hợp giữa Viện kiểm sát, cơ quan thi hành án dân sự, Tòa án và cơ quan, tổ chức liên quan cần gắn với từng công việc cụ thể: trao đổi thông tin, xác định nguyên nhân chậm thi hành, làm rõ trách nhiệm và theo dõi kết quả khắc phục. Mọi đề xuất phải dựa trên hồ sơ, điều kiện thi hành án và quy định pháp luật, tránh đánh đồng trường hợp chưa có điều kiện thi hành với trường hợp chậm trễ do vi phạm.
Qua công tác kiểm sát, nếu phát hiện thông tin về hành vi xâm phạm quyền dân sự của chủ thể thuộc nhóm dễ bị tổn thương hoặc lợi ích công, Viện kiểm sát có thể tiếp nhận, kiểm tra, xác minh, xem xét xử lý theo Nghị quyết số 205 khi đủ điều kiện. Việc phát hiện nguồn thông tin và việc quyết định khởi kiện là những bước cần được phân định rõ, bảo đảm khách quan, đúng thẩm quyền.
Bảo vệ người yếu thế trong thi hành án dân sự đòi hỏi sự kiên trì theo dõi và trách nhiệm của từng cơ quan, người có thẩm quyền. Thực hiện đúng cơ chế khởi kiện theo Nghị quyết số 205, đồng thời nâng cao chất lượng kiểm sát thi hành án là những yêu cầu góp phần đưa quyền lợi đã được pháp luật công nhận thành kết quả cụ thể trong đời sống.
Thiên Phúc - Bảo Anh
Văn phòng VKSND thành phố Cần Thơ
Văn phòng VKSND thành phố Cần Thơ
