Tin nhắn mạo danh, cuộc gọi giả giọng người thân hay đường dẫn độc hại đều có thể trở thành công cụ để kẻ gian chiếm đoạt tài sản, đánh cắp thông tin cá nhân. Trước các thủ đoạn ngày càng tinh vi, nhất là việc lợi dụng trí tuệ nhân tạo (AI), mỗi người cần hình thành thói quen kiểm chứng thông tin trước khi chuyển tiền, cung cấp dữ liệu hoặc cài đặt ứng dụng.
1. Nhận diện thủ đoạn lừa đảo qua tin nhắn
Theo nghiên cứu The Great Messaging Heist được hãng bảo mật Kaspersky giới thiệu ngày 01/6/2026, thiệt hại trung bình của mỗi nạn nhân trong các vụ lừa đảo thành công qua ứng dụng nhắn tin được khảo sát là khoảng 733 USD.
Đáng chú ý, 52% số vụ lừa đảo thành công diễn ra trong chưa đầy 30 phút, tính từ lần liên hệ đầu tiên đến khi nạn nhân mất tiền hoặc cung cấp dữ liệu cá nhân; khoảng 14% hoàn tất trong chưa đầy 5 phút.
Đây là kết quả khảo sát quốc tế, không phải số liệu thống kê riêng tại Việt Nam. Tuy nhiên, các thủ đoạn được nghiên cứu cho thấy nguy cơ từ việc vội vàng làm theo yêu cầu mà chưa xác minh danh tính người liên hệ.
Đối tượng lừa đảo thường đánh vào tâm lý lo lắng, sự tin tưởng hoặc cảm giác cấp bách để thúc giục nạn nhân hành động. Chúng có thể giả danh người thân hỏi vay tiền, mạo danh nhân viên ngân hàng thông báo tài khoản gặp sự cố hoặc gửi đường dẫn yêu cầu xác minh thông tin. Việc liên tục thúc giục, yêu cầu giữ bí mật hay không cho thời gian kiểm tra là những dấu hiệu người dùng cần đặc biệt cảnh giác.
Cảnh giác trước các thủ đoạn lừa đảo trực tuyến (Ảnh minh họa)
2. Thận trọng trước giọng nói và hình ảnh giả mạo bằng AI
Việc lợi dụng AI khiến nội dung giả mạo ngày càng khó nhận biết, từ tin nhắn có cách diễn đạt tự nhiên đến giọng nói, hình ảnh và video được tạo dựng để gây nhầm lẫn.
Khảo sát của Kaspersky cho thấy 66% người tham gia cho rằng vụ lừa đảo họ gặp có sử dụng AI. Trong đó, 42% đề cập đến tin nhắn do AI soạn thảo; 31% phản ánh giọng nói được tạo hoặc sao chép bằng công nghệ; 25% cho biết đã gặp hình ảnh hoặc video giả mạo bằng deepfake.
Các tỷ lệ trên phản ánh nhận định của người tham gia khảo sát, không đồng nghĩa từng trường hợp đã được xác minh bằng biện pháp kỹ thuật. Dù vậy, kết quả này cho thấy người dùng cần thận trọng hơn khi đánh giá độ tin cậy của thông tin chỉ qua cách diễn đạt, giọng nói hoặc hình ảnh.
Một cuộc gọi có giọng nói giống người thân hoặc tin nhắn mang tên người quen chưa đủ để xác định người liên hệ là thật. Khi được yêu cầu chuyển tiền, cung cấp thông tin bảo mật hoặc cài đặt ứng dụng, người dùng cần chủ động gọi lại vào số điện thoại đã biết hoặc kiểm tra qua kênh chính thức, độc lập với thông tin do người đang liên hệ cung cấp.
3. Không chủ quan với mã độc trên điện thoại
Theo báo cáo về các mối đe dọa trên Android quý I/2026 của Kaspersky Securelist, hệ thống Kaspersky Security Network đã ghi nhận và ngăn chặn 2.676.328 cuộc tấn công có sử dụng mã độc, phần mềm quảng cáo hoặc phần mềm không mong muốn trên thiết bị di động. Báo cáo cũng ghi nhận 306.070 gói cài đặt độc hại, trong đó có 162.275 gói Trojan ngân hàng và 439 gói Trojan tống tiền. Đây là số liệu từ hệ thống của Kaspersky, không phải tổng số vụ lừa đảo hoặc số người bị hại.
Trojan ngân hàng là loại mã độc có thể đánh cắp thông tin đăng nhập, tạo điều kiện cho việc chiếm đoạt tài khoản tài chính. Người dùng có nguy cơ gặp mã độc khi truy cập đường dẫn độc hại, cài đặt ứng dụng giả mạo hoặc mở tệp cài đặt từ nguồn không đáng tin cậy.
Vì vậy, cần thận trọng trước lời mời cài phần mềm để nhận quà, xác minh tài khoản hoặc thực hiện thủ tục trực tuyến. Trước khi cài đặt và cấp quyền truy cập cho ứng dụng, người dùng phải kiểm tra rõ nguồn gốc, mục đích sử dụng và mức độ cần thiết của các quyền được yêu cầu.
4. Bảo vệ tài khoản bằng những việc làm cụ thể
Để hạn chế nguy cơ bị lừa đảo và đánh cắp thông tin, mỗi người cần chủ động thực hiện các biện pháp sau:
Không vội chuyển tiền theo yêu cầu qua tin nhắn hoặc cuộc gọi khi chưa xác minh được danh tính, nội dung và mục đích giao dịch.
Gọi lại bằng số điện thoại đã biết hoặc liên hệ qua kênh chính thức để kiểm tra yêu cầu; không chỉ dựa vào tên tài khoản, ảnh đại diện, giọng nói hay hình ảnh trong cuộc gọi.
Không truy cập đường dẫn lạ, không cài đặt ứng dụng hoặc mở tệp cài đặt từ nguồn không đáng tin cậy.
Không cung cấp mật khẩu, mã xác thực OTP, thông tin đăng nhập ngân hàng cho người khác.
Thường xuyên cập nhật hệ điều hành, ứng dụng; rà soát và kiểm soát các quyền truy cập trên điện thoại.
Khi phát hiện dấu hiệu bị lừa đảo, cần nhanh chóng liên hệ ngân hàng qua kênh chính thức để đề nghị hỗ trợ bảo vệ tài khoản; lưu giữ tin nhắn, thông tin giao dịch và các bằng chứng liên quan, đồng thời trình báo cơ quan Công an. Nếu nghi điện thoại đã bị cài mã độc hoặc chiếm quyền điều khiển, không tiếp tục sử dụng thiết bị đó để giao dịch tài chính; sử dụng thiết bị an toàn khác để liên hệ ngân hàng và thực hiện theo hướng dẫn của cơ quan chức năng.
Phòng ngừa lừa đảo trực tuyến bắt đầu từ sự thận trọng trong từng thao tác. Đối với cán bộ, công chức, người lao động ngành Kiểm sát, việc chủ động bảo vệ tài khoản cá nhân, nâng cao ý thức bảo mật và chia sẻ cảnh báo đến người thân cũng góp phần hạn chế nguy cơ bị lợi dụng, giả mạo trên môi trường mạng.
Dừng lại để kiểm chứng trước khi chuyển tiền
Một cuộc gọi xác minh kịp thời có thể giúp tránh thiệt hại về tài sản và thông tin cá nhân.
Nguồn tham khảo
Kaspersky, The Great Messaging Heist: https://www.kaspersky.com/blog/the-great-messaging-heist/55820/;
Kaspersky Securelist, báo cáo mã độc trên Android quý I/2026: https://securelist.com/malware-report-q1-2026-mobile-statistics/119819/;
Bộ Công an, cảnh báo các kịch bản lừa đảo trên không gian mạng năm 2026: https://www.bocongan.gov.vn/bai-viet/nang-cao-canh-giac-truoc-25-kich-ban-lua-dao-tren-khong-gian-mang-nam-2026-1788865614.
Bình Tánh (tổng hợp)
Văn phòng VKSND thành phố Cần Thơ
