Thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội, VKSND thành phố Cần Thơ đã gắn chặt công tác lãnh đạo, chỉ đạo với chuyển đổi số và đổi mới truyền thông. Từ phát hiện, tiếp nhận nguồn tin đến quản lý tiến độ, xử lý vụ việc và tuyên truyền pháp luật, công nghệ đang trở thành công cụ hỗ trợ thiết thực, góp phần bảo vệ kịp thời quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương và lợi ích công.
Nghị quyết số 205/2025/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 24/6/2025, có hiệu lực từ ngày 01/01/2026 và được thực hiện thí điểm trong 03 năm tại 06 tỉnh, thành phố, trong đó có thành phố Cần Thơ. Nghị quyết trao cho VKSND cơ chế khởi kiện vụ án dân sự khi quyền dân sự của chủ thể thuộc nhóm dễ bị tổn thương hoặc lợi ích công bị xâm phạm mà không có người khởi kiện. Thông tư liên tịch số 09/2025/TTLT-VKSNDTC-TANDTC-KTNN-TTCP-BCA-BTP-BTC-BCT-BXD-BYT-BNNMT-BVHTTDL-BDTTG và các hướng dẫn của VKSND tối cao tiếp tục cụ thể hóa nguyên tắc, thẩm quyền, trình tự tiếp nhận, kiểm tra, xác minh, thu thập tài liệu, chứng cứ và khởi kiện.
Đây là nhiệm vụ mới, khó, liên quan đến nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội. Việc nhận diện vụ việc phải đánh giá đầy đủ chủ thể, đối tượng được bảo vệ, hành vi vi phạm, thiệt hại hoặc nguy cơ thiệt hại, quan hệ nhân quả và điều kiện không có người khởi kiện. Vì vậy, tổ chức nguồn thông tin, quản lý dữ liệu và theo dõi quá trình xử lý khoa học, kịp thời có ý nghĩa trực tiếp đối với chất lượng thực hiện nhiệm vụ.
Ảnh minh hoạ- Cắt từ video clip AI tuyên truyền về Nghị quyết số 205/2025/QH15
Chuyển từ chờ nguồn tin sang chủ động phát hiện
Xác định thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, Lãnh đạo VKSND thành phố Cần Thơ chỉ đạo VKSND hai cấp triển khai theo hướng rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ tiến độ và rõ kết quả; đồng thời chuyển mạnh từ thụ động tiếp nhận sang chủ động rà soát, phát hiện, lựa chọn nguồn tin. Đây là nhiệm vụ chung của toàn Ngành, không chỉ của đơn vị nghiệp vụ dân sự.
Ảnh minh hoạ - Dữ liệu trên nền tảng quản lý án công ích
Nguồn thông tin được mở rộng từ phản ánh của cơ quan, tổ chức, cá nhân; phương tiện truyền thông, dư luận xã hội; kết quả giải quyết các vụ án, vụ việc khác và các nguồn hợp pháp. Bên cạnh tiếp nhận trực tiếp và qua dịch vụ bưu chính, quy định liên ngành còn cho phép cung cấp thông tin qua thư điện tử, đường dây nóng, ứng dụng định danh quốc gia VNeID và ứng dụng số phục vụ tiếp nhận thông tin vụ án dân sự công ích. Đây là cơ sở để tăng khả năng kết nối, tiếp nhận và xử lý thông tin trên môi trường số.
Từ thực tiễn địa phương, VKSND thành phố xây dựng danh mục dự kiến các dạng vi phạm và phụ lục nhận diện theo từng nhóm, lĩnh vực. Mỗi dạng vi phạm được gắn với dấu hiệu nhận diện và nguồn có thể khai thác như phản ánh của người dân, báo chí, hồ sơ quản lý đất đai, môi trường, xây dựng, xử phạt vi phạm hành chính, kết quả thanh tra, kiểm tra chuyên ngành hoặc thông tin từ chính quyền cơ sở. Cách làm này giúp công chức, Kiểm sát viên rà soát có trọng tâm, hạn chế bỏ sót nguồn tin.
VKSND hai cấp quán triệt cập nhật 100% thông tin, dữ liệu trên Nền tảng quản lý án công ích, bảo đảm “đúng, đủ, sạch, sống”, thống nhất và dùng chung; thực hiện các thao tác nghiệp vụ, ký số theo tiến độ tiếp nhận, thụ lý và giải quyết vụ việc. Nền tảng hỗ trợ lãnh đạo theo dõi tiến độ, tổng hợp số liệu, kịp thời chỉ đạo tháo gỡ khó khăn. Nhóm trao đổi trực tuyến thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 được duy trì để truyền đạt chỉ đạo, đôn đốc và xử lý nhanh những vấn đề phát sinh giữa cấp thành phố với VKSND khu vực.
Đưa pháp luật đến gần người dân bằng truyền thông số
Nếu nền tảng số hỗ trợ quản lý bên trong thì truyền thông số hướng trực tiếp đến người dân, cơ quan, tổ chức - những chủ thể có vai trò quan trọng trong phát hiện và cung cấp nguồn tin. VKSND thành phố xác định tuyên truyền không chỉ giới thiệu chức năng của Viện kiểm sát, mà phải giúp người dân nhận diện hành vi vi phạm, hiểu quyền và lợi ích đang bị xâm phạm, đồng thời biết địa chỉ cung cấp thông tin.
Ảnh minh hoạ - Chuyên mục “Thí điểm VKSND khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương và lợi ích công” trên Trang TTĐT VKSND thành phố Cần Thơ
Theo định hướng của Lãnh đạo VKSND thành phố, mỗi video tuyên truyền tập trung vào một tình huống gần gũi hoặc một dạng vi phạm cụ thể trong các lĩnh vực môi trường, an toàn thực phẩm, đất đai, tài sản công, bảo vệ trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật và người tiêu dùng. Nội dung phải làm rõ dấu hiệu vi phạm, hậu quả, vai trò của cơ quan có thẩm quyền và trách nhiệm của VKSND; cuối sản phẩm có đầu mối tiếp nhận để người dân thuận tiện phản ánh, cung cấp thông tin.
Theo Báo cáo số 577/BC-VKS ngày 04/9/2026, VKSND hai cấp thành phố Cần Thơ đã tổ chức 63 cuộc tuyên truyền trực tiếp; đăng 179 tin, bài; xây dựng 183 video ngắn và 632 poster. Chuyên mục riêng trên Trang thông tin điện tử được duy trì, kết hợp tuyên truyền qua Zalo, Facebook, YouTube, áp phích, tờ rơi và mã QR tại trung tâm hành chính công, trụ sở cơ quan, nhà văn hóa, khu dân cư.
VKSND thành phố còn tổ chức cuộc thi ứng dụng trí tuệ nhân tạo xây dựng video tuyên truyền và cuộc thi tìm hiểu Nghị quyết số 205/2025/QH15. AI được sử dụng hỗ trợ xây dựng kịch bản ngắn, giọng đọc, phụ đề và hình ảnh minh họa; video thiết kế theo khung dọc, thời lượng dưới 60 giây, phù hợp với thói quen tiếp nhận thông tin trên nền tảng số. Cùng với đó, VKSND thành phố và các đơn vị phối hợp thực hiện 02 phóng sự trên VTV1, 03 phóng sự với Báo và Phát thanh, Truyền hình Cần Thơ; tổ chức phiên tòa giả định và lồng ghép tuyên truyền trong sinh hoạt cộng đồng.
Công nghệ chỉ đóng vai trò hỗ trợ. Trước khi đăng tải, kịch bản và sản phẩm phải được kiểm tra, phê duyệt; nội dung pháp lý, hình ảnh, phụ đề, giọng đọc, logo và đầu mối tiếp nhận phải được rà soát. Thông tin mật, tài liệu nghiệp vụ hoặc hình ảnh cá nhân, trẻ em, người bị hại và người thuộc nhóm dễ bị tổn thương không được sử dụng khi chưa được phép. Yêu cầu xuyên suốt là đúng pháp luật, đúng chức năng, dễ hiểu, có tình huống cụ thể và có địa chỉ tiếp nhận rõ ràng.
Hiệu quả được đo bằng kết quả bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp
Đến ngày 04/9/2026, VKSND hai cấp thành phố Cần Thơ đã tiếp nhận 1.517 thông tin, gồm 1.250 thông tin do cơ quan, tổ chức, cá nhân gửi đến; 20 thông tin từ phương tiện truyền thông hoặc dư luận xã hội; 130 thông tin do Viện kiểm sát phát hiện qua giải quyết vụ án, vụ việc khác và 117 thông tin từ nguồn hợp pháp khác. Qua kiểm tra, 1.454 thông tin có căn cứ để ghi vào Sổ thụ lý vụ việc dân sự công ích, đạt 95,8%; 23 thông tin không có căn cứ đã kết thúc xử lý và 40 thông tin đang được xử lý.
Đ/c Phạm Xuân Minh, Viện trưởng VKSND thành phố Cần Thơ phát biểu tại buổi khảo sát của Vụ 9, VKSND tối cao về Nghị quyết số 205/2025/QH15 tại VKSND thành phố Cần Thơ
Trong 1.454 vụ việc đã thụ lý để kiểm tra, xác minh, có 325 vụ việc đã được giải quyết; 1.129 vụ việc đang tiếp tục kiểm tra, xác minh. VKSND hai cấp đã ban hành yêu cầu chấm dứt vi phạm, áp dụng biện pháp ngăn chặn, khắc phục hậu quả đối với 219 vụ việc. Đến thời điểm báo cáo, 163 vụ việc nhận được văn bản trả lời chấp nhận và đạt kết quả thực tế: hành vi vi phạm được chấm dứt, hậu quả được khắc phục; 45 trường hợp được cấp căn cước công dân, 06 trường hợp được cấp giấy khai sinh, 01 trường hợp được cấp giấy chứng nhận khuyết tật; truy thu 1.567.660.087 đồng vào ngân sách nhà nước, thu 545.418.845 đồng về quỹ bảo hiểm xã hội và thu hồi 2.507,48 m² đất.
VKSND hai cấp đã ban hành 533 kiến nghị phòng ngừa, khắc phục vi phạm, trong đó 309 kiến nghị đã được tiếp thu, thực hiện; ban hành 08 quyết định khởi kiện vụ án dân sự công ích, gồm 02 vụ bảo vệ quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương liên quan đến tiền cấp dưỡng và 06 vụ bảo vệ lợi ích công liên quan đến truy thu nợ thuế. Trong số này, 05 vụ đã được Tòa án thụ lý; 03 vụ đang được yêu cầu bổ sung thông tin, tài liệu.
Đáng chú ý, 313 vụ việc được xử lý, khắc phục ngay ở giai đoạn tiền khởi kiện. Kết quả này cho thấy hiệu quả của cơ chế thí điểm không chỉ được đánh giá bằng số vụ án phải đưa ra Tòa án, mà còn ở khả năng phát hiện sớm, yêu cầu chấm dứt vi phạm và khôi phục quyền, lợi ích bị xâm phạm trước khi phát sinh tố tụng. Công nghệ thông tin và nền tảng quản lý tập trung hỗ trợ quá trình đó, nhưng kết quả cuối cùng vẫn phụ thuộc vào chất lượng lãnh đạo, chỉ đạo, nghiệp vụ và phối hợp liên ngành.
Tiếp tục gắn chuyển đổi số với yêu cầu nghiệp vụ
Thực tiễn bước đầu cũng đặt ra nhiều yêu cầu mới. Việc xác minh hiện trường, thu thập hình ảnh, video, giám định, định giá, đo đạc, kiểm nghiệm môi trường và xử lý dữ liệu điện tử cần thêm nguồn lực, phương tiện và kỹ năng. Dữ liệu trên Nền tảng quản lý án công ích phải tiếp tục được chuẩn hóa, đối chiếu thường xuyên để bảo đảm thống nhất với hồ sơ và số liệu báo cáo, thống kê.
Thời gian tới, VKSND thành phố Cần Thơ tiếp tục rà soát, chấn chỉnh việc cập nhật dữ liệu; khai thác hiệu quả nguồn tin trên môi trường số; tăng cường kết nối giữa VKSND hai cấp với các cơ quan phối hợp; lựa chọn vụ việc điển hình để xây dựng dữ liệu dùng chung và phục vụ tuyên truyền. Việc ứng dụng AI trong sản xuất nội dung truyền thông được khuyến khích trên cơ sở kiểm soát chặt chẽ tính chính xác pháp lý, bảo mật thông tin và trách nhiệm chuyên môn của công chức, Kiểm sát viên.
Những kết quả đạt được cho thấy chuyển đổi số đang góp phần đổi mới phương thức thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 tại VKSND thành phố Cần Thơ: từ tiếp nhận thông tin phân tán sang chủ động thu thập, quản lý dữ liệu; từ theo dõi thủ công sang cập nhật tiến độ trên môi trường số; từ tuyên truyền chung sang sản phẩm ngắn gọn, trực quan, gắn với từng dạng vi phạm. Qua đó, VKSND hai cấp có thêm điều kiện thực hiện tốt nhiệm vụ bảo vệ quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương, lợi ích công, lợi ích của Nhà nước và quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân./.
Phương Kiều
Văn phòng VKSND thành phố Cần Thơ
Văn phòng VKSND thành phố Cần Thơ
