Kỷ niệm 80 năm Quốc hội thông qua bản Hiến pháp đầu tiên (09/11/1946 – 09/11/2026) là dịp nhìn lại những giá trị lập hiến về quyền làm chủ của Nhân dân, các quyền tự do, dân chủ và nguyên tắc tuân theo pháp luật trong xét xử. Với cán bộ, Kiểm sát viên trẻ, kế thừa những giá trị ấy bắt đầu từ việc tôn trọng và bảo vệ quyền con người trong từng hoạt động nghiệp vụ.
Những giá trị lập hiến từ năm 1946
Ngày 09/11/1946, tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa I thông qua Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Trong bối cảnh đất nước vừa giành được độc lập, bản Hiến pháp đã xác lập cơ sở pháp lý cho tổ chức chính quyền và ghi nhận các quyền tự do, dân chủ của công dân.
Điều thứ 1 khẳng định toàn thể Nhân dân Việt Nam là chủ thể của quyền lực nhà nước. Tư tưởng đó được cụ thể hóa qua các quy định về bình đẳng trước pháp luật, bình đẳng nam nữ, tự do ngôn luận, tự do tín ngưỡng, tự do cư trú và đi lại. Hiến pháp cũng quy định việc bắt bớ, giam cầm công dân phải có quyết định của cơ quan tư pháp.
Trong hoạt động tư pháp, Điều thứ 69 xác lập nguyên tắc thẩm phán chỉ tuân theo pháp luật khi xét xử và loại trừ sự can thiệp của các cơ quan khác. Đây là một dấu ấn sớm của tư tưởng bảo đảm tính độc lập trong xét xử.
Thượng tôn Hiến pháp và pháp luật trong Nhà nước pháp quyền
Hiến pháp năm 2013, được sửa đổi, bổ sung một số điều theo Nghị quyết số 203/2025/QH15, tiếp tục khẳng định Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân. Điều 2 xác định quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan trong thực hiện quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp. Điều 8 quy định Nhà nước tổ chức, hoạt động theo Hiến pháp và pháp luật, quản lý xã hội bằng Hiến pháp và pháp luật.
Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu thượng tôn Hiến pháp và pháp luật, bảo đảm và bảo vệ hiệu quả quyền con người, quyền công dân. Trong thực tiễn, yêu cầu đó thể hiện ở việc các cơ quan thực hiện đúng thẩm quyền và áp dụng pháp luật nghiêm minh, thống nhất, công bằng.
Trách nhiệm của công chức và Kiểm sát viên trẻ
Điều 107 Hiến pháp năm 2013 quy định Viện kiểm sát nhân dân thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp. Qua việc thực hiện hai chức năng này, Viện kiểm sát nhân dân bảo vệ pháp luật, quyền con người, quyền công dân, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, góp phần bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất.
Đối với công chức, Kiểm sát viên trẻ VKSND thành phố Cần Thơ, tinh thần thượng tôn pháp luật thể hiện qua việc nghiên cứu hồ sơ kỹ lưỡng, đánh giá đầy đủ chứng cứ buộc tội và gỡ tội, kiểm sát việc tuân thủ trình tự, thủ tục tố tụng. Khi phát hiện vi phạm, Kiểm sát viên phải xác định rõ căn cứ pháp lý để tham mưu hoặc thực hiện quyền kiến nghị, kháng nghị theo thẩm quyền. Sự thận trọng ở từng khâu góp phần chống oan, sai và bỏ lọt tội phạm.
Lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh về phẩm chất “Công minh, chính trực, khách quan, thận trọng, khiêm tốn” là chuẩn mực để mỗi công chức trẻ tự rèn luyện. Trong quá trình chuyển đổi số, công chức trẻ có thể ứng dụng công nghệ để tra cứu văn bản, hệ thống hóa tài liệu và phục vụ nghiên cứu nghiệp vụ. Khi sử dụng công cụ trí tuệ nhân tạo, người dùng phải tuân thủ quy định về bảo mật, đối chiếu kết quả với nguồn gốc của tài liệu và chịu trách nhiệm về nội dung do mình tham mưu.
Giá trị của Hiến pháp năm 1946 được tiếp nối khi công chức, Kiểm sát viên thực hiện đúng chức trách và tôn trọng quyền của người dân trong từng vụ việc. Một quyết định tố tụng có căn cứ hay một kiến nghị giúp khắc phục kịp thời vi phạm là những việc cụ thể góp phần bảo vệ pháp luật và củng cố niềm tin của Nhân dân.
Phạm Thành Lộc
Phòng 7, VKSND thành phố Cần Thơ
