Vừa qua, Phòng kiểm sát án dân sự (Phòng 9), Viện kiểm sát nhân dân thành phố Cần Thơ đã phối hợp với Tòa án nhân dân thành phố Cần Thơ tổ chức phiên tòa xét xử rút kinh nghiệm đối với vụ án “Tranh chấp hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất” giữa các đương sự. Nguyên đơn là bà Nguyễn Thị C (sinh năm 1942, cư trú tại phường Tân An, thành phố Cần Thơ); bị đơn là ông Lê Hồng P (sinh năm 1983, cư trú tại phường Tân A, thành phố Cần Thơ). Những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan gồm bà Lê Mỹ L, bà Hồ Thanh P1, bà Lư Thị Thu S, Văn phòng Công chứng H và đại diện theo ủy quyền là ông Nguyễn Giang. N. Phiên tòa được tổ chức nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác kiểm sát việc xét xử của Kiểm sát viên tại phiên tòa dân sự.
Theo nội dung đơn khởi kiện và các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án, nguyên đơn bà Nguyễn Thị C cho rằng bà Lư Thị Thu S đã làm giả giấy ủy quyền của bà C và thực hiện việc công chứng tại Văn phòng Công chứng H. Trên cơ sở giấy ủy quyền này, bà S đã ký kết hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất cho ông Lê Hồng P. Đến ngày 11/8/2017, ông Lê Hồng P tiếp tục ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất cho bà Lê Mỹ L. Từ đó, bà Nguyễn Thị C khởi kiện yêu cầu Tòa án tuyên bố vô hiệu các hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất nêu trên, đồng thời yêu cầu được cấp lại Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo quy định pháp luật.
Tại Đơn phản tố bị đơn ông Lê Hồng P không đồng ý với yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn vì hiện không còn giữ Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Đối với yêu cầu độc lập của bà Lê Mỹ L, ông P không đồng ý vì hợp đồng chuyển nhượng không có tranh chấp, không có thỏa thuận về bồi thường thiệt hại khi vô hiệu và việc hợp đồng bị vô hiệu không do lỗi của ông. Trường hợp Tòa án chấp nhận yêu cầu của nguyên đơn, ông P có yêu cầu phản tố buộc bà Lư Thị Thu S và Văn phòng Công chứng H liên đới bồi thường cho bà Lê Mỹ L số tiền 423.150.684 đồng.
Qua đó, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan bà Lê Mỹ L có đơn yêu cầu độc lập cho rằng: Trong quá trình giải quyết tranh chấp, Tòa án buộc bà Lê Mỹ L phải trả lại cho bà C phần đất đã nhận chuyển nhượng từ ông Lê Hồng P. Trên cơ sở đó, bà Lê Mỹ L yêu cầu Tòa án buộc ông Lê Hồng P bồi thường tổng số tiền 412.500.000 đồng.
Đây là vụ án dân sự có tính chất phức tạp, nhiều đương sự tham gia, nội dung tranh chấp liên quan đến hành vi giả mạo giấy tờ, công chứng hợp đồng và hậu quả pháp lý của giao dịch dân sự vô hiệu là dạng tranh chấp xảy ra khá phổ biến tại địa phương. Do đó, vụ án đáp ứng đầy đủ các tiêu chí để lựa chọn tổ chức phiên tòa rút kinh nghiệm. Kiểm sát viên được phân công tham gia phiên tòa đã thực hiện đúng các yêu cầu, nội dung theo Hướng dẫn số 32/HD-VKSTC ngày 30/11/2018 của Viện kiểm sát nhân dân tối cao về tham gia, tham dự phiên tòa rút kinh nghiệm trong lĩnh vực dân sự, hôn nhân và gia đình, hành chính, kinh doanh thương mại, lao động.
Trước khi diễn ra phiên tòa, Kiểm sát viên đã tập trung nghiên cứu kỹ lưỡng hồ sơ vụ án, đánh giá toàn diện các tài liệu, chứng cứ; xây dựng báo cáo đề xuất giải quyết vụ án với bố cục khoa học, logic, rõ trọng tâm. Đồng thời, Kiểm sát viên chuẩn bị đầy đủ đề cương xét hỏi, dự thảo các tình huống phát sinh và dự thảo bài phát biểu tại phiên tòa.
Tại phiên tòa, Kiểm sát viên đã thực hiện tốt nhiệm vụ kiểm sát việc tuân theo pháp luật của Hội đồng xét xử, của các đương sự và những người tham gia tố tụng; kiểm sát chặt chẽ trình tự, thủ tục xét xử sơ thẩm theo quy định. Trên cơ sở nghiên cứu hồ sơ và diễn biến tại phiên tòa, Kiểm sát viên đã phân tích, đánh giá toàn diện chứng cứ; thực hiện trình chiếu công khai tài liệu chứng cứ kết hợp ghi chép đầy đủ, từ đó phát biểu quan điểm giải quyết vụ án với lập luận chặt chẽ, có căn cứ pháp luật. Quan điểm của Kiểm sát viên phát biểu không chấp nhận kháng cáo của các đương sự đã được Hội đồng xét xử chấp nhận.
Ngay sau khi kết thúc phiên tòa, Lãnh đạo, Kiểm sát viên và Kiểm tra viên Phòng 9 đã tổ chức họp rút kinh nghiệm. Tại buổi họp, các ý kiến đánh giá thống nhất ghi nhận Kiểm sát viên tham gia phiên tòa đã làm tốt công tác chuẩn bị, từ lập hồ sơ kiểm sát, đề xuất giải quyết vụ án, xây dựng bài phát biểu, đề cương xét hỏi, các ý kiến đóng góp thẳng thắn cũng chỉ ra một số hạn chế, thiếu sót cần khắc phục, qua đó giúp Kiểm sát viên rút ra được kinh nghiệm nhằm tiếp tục nâng cao kỹ năng, chất lượng công tác kiểm sát giải quyết các vụ, việc dân sự trong thời gian tới, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và nhiệm vụ của Ngành.
Từ vụ án này, có thể rút ra bài học quan trọng trong thực tiễn giao dịch dân sự, đặc biệt là trong lĩnh vực chuyển nhượng quyền sử dụng đất. Người dân khi tham gia nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất cần hết sức thận trọng, chủ động tìm hiểu đầy đủ tình trạng pháp lý của thửa đất, xác minh rõ chủ sử dụng đất hợp pháp và kiểm tra chặt chẽ các giấy tờ liên quan đến quyền định đoạt tài sản. Việc tin tưởng một cách chủ quan hoặc chỉ căn cứ vào hình thức công chứng của hợp đồng mà không kiểm tra bản chất pháp lý của giao dịch có thể dẫn đến những rủi ro lớn, gây thiệt hại nghiêm trọng về tài sản, phát sinh tranh chấp kéo dài, ảnh hưởng đến an ninh trật tự tại địa phương.
Đồng thời, vụ án cũng cho thấy yêu cầu đặt ra đối với các tổ chức hành nghề công chứng và các cá nhân có liên quan trong việc tuân thủ nghiêm các quy định của pháp luật, nâng cao trách nhiệm nghề nghiệp, nhằm phòng ngừa và hạn chế các hành vi vi phạm pháp luật trong hoạt động xác lập, công chứng giao dịch dân sự.
