Số hóa hồ sơ, hệ thống hóa chứng cứ và tra cứu dữ liệu nghiệp vụ có thể giúp Kiểm sát viên chuẩn bị tốt hơn cho phiên tòa hình sự phúc thẩm. Đối với Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) thành phố Cần Thơ, việc ứng dụng công nghệ số cần gắn với từng khâu nghiệp vụ, từ nghiên cứu hồ sơ, chuẩn bị xét hỏi đến tranh luận và phát biểu quan điểm giải quyết vụ án.
Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, việc ứng dụng công nghệ thông tin, nền tảng số và các công cụ trí tuệ nhân tạo vào hoạt động tư pháp là yêu cầu khách quan, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả thực hiện chức năng, nhiệm vụ của ngành Kiểm sát nhân dân. Đối với công tác kiểm sát xét xử phúc thẩm án hình sự, chuyển đổi số không chỉ giúp đổi mới phương thức làm việc mà còn tạo điều kiện nâng cao chất lượng nghiên cứu hồ sơ, chuẩn bị xét hỏi, tranh luận và phát hiện vi phạm trong hoạt động tố tụng.
Kiểm sát viên tham gia phiên tòa có ứng dụng chuyển đổi số trong công tác xét xử. Ảnh minh họa
Tại Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) thành phố Cần Thơ, việc đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số trong công tác kiểm sát xét xử phúc thẩm án hình sự cần được xác định là một trong những giải pháp quan trọng nhằm đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp.
Đổi mới phương pháp nghiên cứu hồ sơ và chuẩn bị xét xử
Trong hoạt động kiểm sát xét xử phúc thẩm, Kiểm sát viên phải nghiên cứu toàn diện hồ sơ vụ án, bản án sơ thẩm, kháng cáo, kháng nghị và các tài liệu, chứng cứ có liên quan để đánh giá tính có căn cứ, hợp pháp của bản án sơ thẩm cũng như xác định những vấn đề cần tập trung làm rõ tại phiên tòa.
Việc ứng dụng công nghệ số cho phép xây dựng, quản lý hồ sơ điện tử, số hóa tài liệu, phân loại chứng cứ và tra cứu thông tin nhanh chóng. Trên cơ sở đó, Kiểm sát viên có thể thiết lập hệ thống dữ liệu phục vụ việc đối chiếu lời khai, tài liệu chứng cứ, nhận diện những tình tiết mâu thuẫn, những vấn đề chưa được cấp sơ thẩm đánh giá đầy đủ hoặc có dấu hiệu vi phạm pháp luật.
Bên cạnh đó, các công cụ hỗ trợ xử lý văn bản và trí tuệ nhân tạo có thể được khai thác để hệ thống hóa nội dung hồ sơ, xây dựng bảng thời gian diễn biến vụ án, lập sơ đồ quan hệ giữa các chủ thể và hỗ trợ tra cứu quy định pháp luật. Đây là những công cụ có giá trị tham khảo, giúp Kiểm sát viên tiết kiệm thời gian đối với các công việc kỹ thuật, tập trung nhiều hơn vào hoạt động đánh giá chứng cứ và lập luận pháp lý.
Nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử tại phiên tòa
Chuyển đổi số còn mở ra khả năng đổi mới phương pháp chuẩn bị đề cương xét hỏi, dự kiến tình huống tranh tụng và xây dựng luận tội, quan điểm giải quyết vụ án. Thông qua việc khai thác dữ liệu đã được số hóa, Kiểm sát viên có điều kiện đối chiếu nhanh các tình tiết, xác định những nội dung cần làm rõ và chủ động chuẩn bị phương án xử lý đối với các tình huống phát sinh tại phiên tòa.
Đặc biệt, các công cụ AI có thể hỗ trợ mô phỏng những quan điểm phản biện đối với lập luận của Viện kiểm sát, giúp Kiểm sát viên tự kiểm tra tính logic, tính đầy đủ và sức thuyết phục của quan điểm giải quyết vụ án. Qua đó, chất lượng tranh tụng được nâng lên, bảo đảm việc đánh giá chứng cứ khách quan, toàn diện và đúng quy định pháp luật.
Tuy nhiên, cần xác định rõ AI và các công cụ công nghệ chỉ đóng vai trò hỗ trợ. Việc kiểm tra tính xác thực của tài liệu, đánh giá chứng cứ, xác định căn cứ pháp luật và quyết định quan điểm giải quyết vụ án phải do Kiểm sát viên thực hiện trên cơ sở nghiên cứu độc lập, tuân thủ pháp luật và chịu trách nhiệm về hoạt động nghiệp vụ của mình.
Tăng cường quản trị dữ liệu và kiểm soát chất lượng nghiệp vụ
Một hướng đi quan trọng khác là từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu nghiệp vụ phục vụ công tác kiểm sát xét xử phúc thẩm án hình sự. Việc hệ thống hóa các dạng vi phạm thường gặp, các vấn đề pháp lý phát sinh, kết quả giải quyết kháng cáo, kháng nghị và kinh nghiệm tranh tụng sẽ tạo nguồn tri thức nghiệp vụ có giá trị.
Trên cơ sở dữ liệu được quản lý thống nhất, đơn vị có thể phân tích xu hướng vi phạm, nhận diện những dạng sai sót cần chú trọng và xây dựng tài liệu hướng dẫn, trao đổi kinh nghiệm nghiệp vụ. Đây cũng là nền tảng để từng bước ứng dụng các công cụ phân tích dữ liệu, hỗ trợ cảnh báo những vấn đề cần kiểm tra trong quá trình nghiên cứu hồ sơ.
Song song với đó, việc chuyển đổi số phải gắn liền với yêu cầu bảo đảm an toàn thông tin, bảo vệ bí mật nhà nước, bí mật công tác và dữ liệu cá nhân. Việc sử dụng nền tảng, phần mềm và công cụ AI phải tuân thủ quy định của Ngành, không đưa tài liệu thuộc phạm vi bí mật hoặc dữ liệu tố tụng chưa được phép chia sẻ lên các hệ thống không được kiểm soát.
Phát triển nguồn nhân lực số – yếu tố quyết định thành công
Công nghệ dù hiện đại đến đâu cũng không thể thay thế năng lực chuyên môn, bản lĩnh nghề nghiệp và trách nhiệm của Kiểm sát viên. Vì vậy, cùng với đầu tư hạ tầng kỹ thuật, VKSND thành phố Cần Thơ cần chú trọng đào tạo kỹ năng số, kỹ năng khai thác dữ liệu, sử dụng AI có kiểm soát và năng lực phản biện kết quả do công nghệ cung cấp.
Mỗi Kiểm sát viên cần chủ động đổi mới tư duy, hình thành thói quen làm việc dựa trên dữ liệu, biết khai thác công nghệ nhưng không lệ thuộc vào công nghệ; luôn kiểm chứng thông tin, đối chiếu chứng cứ và đặt yêu cầu bảo vệ công lý, quyền con người, quyền công dân lên hàng đầu.
Việc ứng dụng chuyển đổi số trong công tác kiểm sát xét xử phúc thẩm án hình sự không đơn thuần là thay thế hồ sơ giấy bằng hồ sơ điện tử, mà là quá trình đổi mới toàn diện phương pháp nghiên cứu, quản trị thông tin và tổ chức hoạt động nghiệp vụ. Với quyết tâm đổi mới và tinh thần chủ động thích ứng, Viện kiểm sát nhân dân thành phố Cần Thơ có cơ sở từng bước nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố, kiểm sát xét xử phúc thẩm án hình sự, góp phần xây dựng nền tư pháp chuyên nghiệp, hiện đại, công bằng và nghiêm minh.
Lê Thị Hà
Phòng 7, VKSND thành phố Cần Thơ
