Xác định việc thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội là nhiệm vụ chính trị, pháp lý quan trọng và cũng là thước đo tinh thần chủ động, trách nhiệm của người đứng đầu, đồng chí Phạm Xuân Minh, Viện trưởng VKSND thành phố Cần Thơ đã yêu cầu VKSND hai cấp chuyển mạnh từ quán triệt văn bản sang chủ động nhận diện, phát hiện và xử lý nguồn tin; quản lý từng vụ việc bằng hồ sơ, số liệu, sản phẩm và kết quả thực chất; kiên quyết chấn chỉnh tình trạng triển khai chậm, thụ động hoặc báo cáo “không có nguồn tin” khi chưa rà soát đầy đủ.
Ngày 24/6/2025, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 205/2025/QH15 về việc thí điểm Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công khi không có người khởi kiện. Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, được thực hiện thí điểm trong 03 năm tại 06 tỉnh, thành phố, trong đó có thành phố Cần Thơ.
Đây là cơ chế pháp lý mới, thể hiện bước phát triển quan trọng về chức năng, nhiệm vụ của Viện kiểm sát nhân dân; đồng thời đặt ra yêu cầu rất cao về năng lực nhận diện vi phạm, tiếp nhận và xử lý nguồn tin, kiểm tra, xác minh, thu thập tài liệu, yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm, khắc phục hậu quả và khởi kiện vụ án dân sự công ích khi đủ điều kiện.
Nhận thức rõ ý nghĩa, yêu cầu và trách nhiệm của địa phương được lựa chọn thực hiện thí điểm, VKSND thành phố Cần Thơ đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo VKSND hai cấp triển khai đồng bộ các nhiệm vụ, giải pháp. Đặc biệt, sau Tọa đàm trao đổi kinh nghiệm thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 được tổ chức ngày 28/8/2026, đồng chí Phạm Xuân Minh, Viện trưởng VKSND thành phố Cần Thơ đã có kết luận chỉ đạo toàn diện, cụ thể và quyết liệt, yêu cầu khắc phục ngay những biểu hiện thụ động, lúng túng; tạo chuyển biến rõ nét từ nhận thức sang hành động và từ hành động sang kết quả thực chất.
Người đứng đầu phải trực tiếp chỉ đạo và chịu trách nhiệm về kết quả
Một trong những yêu cầu xuyên suốt được đồng chí Viện trưởng VKSND thành phố Cần Thơ nhấn mạnh là trách nhiệm của người đứng đầu.
Theo đó, Trưởng các phòng nghiệp vụ, đơn vị tương đương và Viện trưởng VKSND khu vực phải trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo, thường xuyên kiểm tra, đôn đốc và chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 tại đơn vị. Việc triển khai không được dừng lại ở tổ chức hội nghị, phổ biến văn bản hoặc phân công nhiệm vụ mang tính hình thức, mà phải thể hiện bằng nguồn tin được phát hiện, vụ việc được kiểm tra, xác minh, thụ lý, xử lý và quyền, lợi ích được bảo vệ trên thực tế.
Kết quả thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 tiếp tục được xác định là một trong những căn cứ đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ, trách nhiệm của lãnh đạo, công tác thi đua, khen thưởng và công tác cán bộ theo quy định.
Sự chỉ đạo này thể hiện rõ quan điểm: muốn Nghị quyết đi vào cuộc sống, trước hết người đứng đầu phải thực sự quan tâm, trực tiếp tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm đến cùng về kết quả của đơn vị mình.
Chuyển từ trông chờ nguồn tin sang chủ động nhận diện, phát hiện
Đồng chí Viện trưởng VKSND thành phố Cần Thơ xác định nhận diện, phát hiện và tiếp nhận nguồn tin là khâu trọng tâm, phải trở thành năng lực thường xuyên của toàn hệ thống VKSND hai cấp
.
Thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 không phải là nhiệm vụ riêng của Phòng Kiểm sát án dân sự, Phòng Kiểm sát việc tạm giữ, tạm giam và thi hành án hoặc công chức trực tiếp làm công tác dân sự. Mỗi phòng nghiệp vụ, mỗi VKSND khu vực, mỗi khâu công tác, mỗi địa bàn và mỗi công chức đều phải được xác định là một kênh phát hiện nguồn tin.
Thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 không phải là nhiệm vụ riêng của Phòng Kiểm sát án dân sự, Phòng Kiểm sát việc tạm giữ, tạm giam và thi hành án hoặc công chức trực tiếp làm công tác dân sự. Mỗi phòng nghiệp vụ, mỗi VKSND khu vực, mỗi khâu công tác, mỗi địa bàn và mỗi công chức đều phải được xác định là một kênh phát hiện nguồn tin.
Ngay cả công chức, người lao động không trực tiếp giải quyết án cũng có thể phát hiện, cung cấp thông tin từ thực tiễn công tác, đời sống xã hội, báo chí, phương tiện thông tin đại chúng và các nguồn hợp pháp khác.
Mục tiêu đặt ra là phải chuyển rõ từ tình trạng nguồn tin còn phụ thuộc vào sự phát hiện, chỉ đạo của Lãnh đạo VKSND thành phố hoặc một số đơn vị sang hình thành năng lực tự nhận diện, tự phát hiện và tự đề xuất xử lý trong toàn thể VKSND hai cấp.
Đây là yêu cầu có tính đột phá, nhằm khắc phục tâm lý e ngại, chờ đợi, cho rằng chỉ khi có đầy đủ tài liệu chứng minh vi phạm mới được báo cáo. Khi phát hiện dấu hiệu có căn cứ, công chức phải kịp thời ghi nhận thông tin, tài liệu hiện có, nội dung cần kiểm tra và báo cáo lãnh đạo đơn vị. Người đầu tiên phát hiện không phải tự chứng minh đầy đủ toàn bộ vụ việc mới được báo cáo.
Đối với trường hợp chưa rõ có thuộc phạm vi điều chỉnh của Nghị quyết số 205/2025/QH15 hay không, đơn vị vẫn phải ghi nhận, trao đổi với Phòng Kiểm sát án dân sự và đơn vị có chuyên môn liên quan; tuyệt đối không để bỏ sót nguồn tin chỉ vì tâm lý “chưa chắc thuộc Nghị quyết 205”.
Học để nhận diện và xử lý, không học chỉ để phổ biến văn bản
Để khắc phục tình trạng nghiên cứu chưa sâu, nhận diện nguồn tin còn hạn chế, đồng chí Viện trưởng yêu cầu Trưởng các phòng nghiệp vụ, đơn vị tương đương và Viện trưởng VKSND khu vực tổ chức quán triệt lại toàn bộ hệ thống tài liệu liên quan, gồm Nghị quyết số 205/2025/QH15; Thông tư liên tịch số 09/2025; Hướng dẫn số 42/HD-VKSTC; Hướng dẫn số 20/HD-VKSTC ngày 21/7/2026; danh mục dự kiến các dạng vi phạm phục vụ nhận diện vụ việc dân sự công ích; hướng dẫn nghiệp vụ nội bộ; các văn bản chỉ đạo, đôn đốc và những kinh nghiệm được trao đổi tại Tọa đàm.
Việc học tập phải gắn với tình hình thực tiễn. Mỗi công chức sau khi nghiên cứu phải trả lời được ba câu hỏi: cần chú ý những dấu hiệu nào; dấu hiệu đó có thể xuất hiện ở đâu trong công việc, địa bàn và đời sống; khi phát hiện thì phải ghi nhận, báo cáo và xử lý bước đầu như thế nào.
Quan điểm chỉ đạo rất rõ ràng: không tổ chức học tập chỉ để phổ biến văn bản, không xem việc ký nhận hoặc tham dự hội nghị là đã hoàn thành nhiệm vụ. Kiến thức và kinh nghiệm phải được chuyển hóa thành kỹ năng nhận diện, phát hiện và xử lý nguồn tin trong thực tế.
Rà soát toàn diện, tập trung vào những vấn đề sát với địa bàn Cần Thơ
Trên cơ sở đặc điểm của thành phố Cần Thơ, đồng chí Viện trưởng yêu cầu từng đơn vị phải xác định cụ thể các nhóm nguồn tin có khả năng phát sinh trong khâu công tác hoặc địa bàn mình phụ trách để tổ chức rà soát thường xuyên.
Nguồn tin phải được tìm kiếm, phát hiện từ hồ sơ hình sự, dân sự, hành chính, kinh doanh thương mại, lao động, thi hành án; công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo; kết luận thanh tra, kiểm tra, kiểm toán; quyết định xử phạt vi phạm hành chính; dữ liệu thuế, bảo hiểm xã hội; thông tin từ cơ quan quản lý nhà nước; báo chí, mạng xã hội chính thống và phản ánh của Nhân dân.
Đối với đặc điểm của thành phố Cần Thơ, cần đặc biệt chú ý các vấn đề về đất đai, tài sản công, ngân sách nhà nước, bảo hiểm xã hội; sông, kênh, rạch, nguồn nước, thoát nước đô thị, sạt lở, nguồn lợi thủy sản và hệ sinh thái sông nước; môi trường, không khí, tiếng ồn; quy hoạch, hạ tầng đô thị; giao thông và an toàn công cộng; an toàn thực phẩm, dược phẩm; quyền lợi người tiêu dùng; quyền của trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật, người có khó khăn trong nhận thức và các chủ thể thuộc nhóm dễ bị tổn thương.
Thông tin báo chí và đời sống xã hội phải được khai thác như một kênh gợi mở nhận diện. Những vụ việc xảy ra tại địa phương khác cũng cần được nghiên cứu như tình huống tham khảo để rà soát xem trên địa bàn thành phố Cần Thơ có dạng vi phạm tương tự hay không.
Đồng chí Viện trưởng kiên quyết yêu cầu không chấp nhận báo cáo “không có nguồn tin” khi đơn vị chưa chứng minh được đã tổ chức rà soát thực chất theo hồ sơ, địa bàn, dữ liệu và các kênh thông tin được hướng dẫn.
Xử lý nhanh, đúng quy trình, không để thủ tục hình thức làm chậm tiến độ
Khi tiếp nhận nguồn tin có dấu hiệu vi phạm, đơn vị phải kiểm tra tính xác thực của thông tin. Nếu tài liệu hiện có đã đủ căn cứ xác định tính xác thực của sự việc và có cơ sở thụ lý thì phải khẩn trương báo cáo, thực hiện thủ tục thụ lý theo quy định; không đặt thêm các bước xác minh hình thức làm kéo dài thời gian xử lý.
Trường hợp tài liệu chưa đầy đủ, chỉ kiểm tra, xác minh những nội dung cần thiết để quyết định việc thụ lý, không biến giai đoạn trước thụ lý thành quá trình xác minh toàn bộ vụ việc.
Sau khi thụ lý, đơn vị tiếp tục làm rõ hành vi vi phạm, chủ thể thực hiện, quyền hoặc lợi ích bị ảnh hưởng, nội dung cần chấm dứt và biện pháp khắc phục; kịp thời tham mưu ban hành quyết định yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm, áp dụng biện pháp ngăn chặn, khắc phục hậu quả theo quy định.
Nếu trước khi thụ lý, qua kiểm tra thông tin ban đầu, chủ thể đã chấm dứt toàn bộ hành vi vi phạm và khắc phục đầy đủ hậu quả thì phải xử lý theo hướng dẫn của VKSND tối cao; đồng thời lập, lưu tài liệu và thống kê đầy đủ kết quả. Không vì mục tiêu số liệu mà thụ lý hình thức những vụ việc đã được khắc phục đầy đủ.
Quan điểm của VKSND thành phố Cần Thơ là khởi kiện không phải mục tiêu duy nhất. Mục tiêu cao nhất là quyền dân sự của người thuộc nhóm dễ bị tổn thương và lợi ích công được bảo vệ kịp thời, thực chất.
Quản lý từng nguồn tin bằng hồ sơ, số liệu và kết quả đo lường được
Đồng chí Viện trưởng yêu cầu từng nguồn tin, vụ việc phải được quản lý như một đầu việc cụ thể, xác định rõ đơn vị, cá nhân phụ trách, tình trạng xử lý, thời hạn, tài liệu đã có, nội dung cần làm rõ, sản phẩm nghiệp vụ và kết quả cuối cùng.
Dữ liệu phải được cập nhật kịp thời trên nền tảng quản lý án công ích, bảo đảm yêu cầu “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”.
Kết quả thực hiện phải được theo dõi đầy đủ từ số nguồn tin do đơn vị, công chức chủ động phát hiện; số nguồn tin đã kiểm tra, xác minh; số vụ việc được thụ lý; số quyết định yêu cầu, kiến nghị; số vụ việc đã kết thúc; số vụ việc đang chuẩn bị hoặc đã khởi kiện đến kết quả thực tế đã được bảo vệ, khắc phục.
Khi có thể, kết quả phải được lượng hóa bằng số tiền, tài sản Nhà nước được thu hồi; số tiền bảo hiểm xã hội được đóng; số người lao động được khôi phục quyền lợi; diện tích đất, tài sản công được trả lại; hiện trạng và môi trường được phục hồi; hành vi vi phạm được chấm dứt; quyền dân sự của người thuộc nhóm dễ bị tổn thương được bảo đảm.
Không chỉ đếm số văn bản đã ban hành, mà phải đánh giá được văn bản đó đã tạo ra chuyển biến gì trong thực tế.
Nhân rộng cách làm tốt, chấn chỉnh đơn vị triển khai chậm
Đối với đơn vị có vụ việc điển hình, phương pháp phát hiện hiệu quả hoặc kết quả khắc phục rõ ràng, đồng chí Viện trưởng yêu cầu kịp thời tổng hợp kinh nghiệm để xây dựng “kho tình huống, cách làm” dùng chung trong VKSND hai cấp.
Nội dung kinh nghiệm phải làm rõ nguồn phát hiện, dấu hiệu nhận diện, quá trình kiểm tra, xác minh, tài liệu chủ yếu, căn cứ thụ lý, biện pháp đã thực hiện, kết quả và bài học có thể nhân rộng.
Ngược lại, đối với đơn vị có kết quả thấp, chưa chủ động phát hiện nguồn tin hoặc để nguồn tin kéo dài, Thủ trưởng đơn vị phải tổ chức rà soát nguyên nhân; xác định ngay nhóm nguồn tin trọng tâm, phương pháp rà soát, người chịu trách nhiệm và biện pháp khắc phục.
Kết quả thực hiện phải được kiểm điểm trong các kỳ giao ban, gắn trực tiếp với trách nhiệm của lãnh đạo phụ trách và người được phân công thực hiện. Những đơn vị có cách làm tốt, hiệu quả thực chất được đề xuất biểu dương; đơn vị triển khai chậm, thiếu trách nhiệm phải được nhắc nhở, chấn chỉnh kịp thời.
Quyết tâm tạo dấu ấn của đơn vị được lựa chọn thí điểm
Sự chỉ đạo quyết liệt, toàn diện và cụ thể của đồng chí Phạm Xuân Minh, Viện trưởng VKSND thành phố Cần Thơ đã xác định rõ trách nhiệm của từng cấp, từng đơn vị, từng công chức; đồng thời thiết lập phương thức quản lý công việc theo hướng có đầu mối, thời hạn, hồ sơ, sản phẩm và kết quả đo lường được.
Thông điệp xuyên suốt được đặt ra là: không thụ động chờ nguồn tin; không bỏ sót thông tin vì tâm lý e ngại; không học tập, quán triệt mang tính hình thức; không chấp nhận báo cáo “không có nguồn tin” khi chưa rà soát thực chất; không chạy theo số lượng vụ việc mà phải lấy hiệu quả bảo vệ quyền, lợi ích làm thước đo.
Với quyết tâm chính trị cao và sự chỉ đạo sát sao của người đứng đầu, VKSND hai cấp thành phố Cần Thơ đang chuyển mạnh từ nhận thức sang hành động, từ triển khai nhiệm vụ sang tạo lập kết quả cụ thể; qua đó góp phần đưa Nghị quyết số 205/2025/QH15 đi vào cuộc sống, khẳng định vai trò của ngành Kiểm sát nhân dân trong bảo vệ pháp luật, bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, lợi ích của Nhà nước và lợi ích chung của cộng đồng./.
Phạm Hương
Văn phòng VKSND TP. Cần Thơ
