Kiểm sát chủ động ngay từ nguồn tin, đánh giá chứng cứ độc lập, kiểm tra đến cùng việc khắc phục thiếu sót là những yêu cầu xuyên suốt trong chỉ đạo của đồng chí Phạm Xuân Minh, Viện trưởng VKSND thành phố Cần Thơ. Các chỉ đạo được cụ thể hóa theo từng khâu công tác, gắn trách nhiệm của Kiểm sát viên với trách nhiệm quản lý, kiểm tra của lãnh đạo, hướng đến nâng cao chất lượng công tố, chống oan, sai và bỏ lọt tội phạm.
Trong năm 2026, qua giao ban, hội nghị sơ kết, công tác kiểm tra và các văn bản chấn chỉnh, Viện trưởng VKSND thành phố Cần Thơ đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức chỉ đạo, điều hành công tác hình sự theo hướng sâu sát hồ sơ, rõ nhiệm vụ, rõ trách nhiệm và kiểm soát chặt chất lượng giải quyết. Những hạn chế trong nghiên cứu chứng cứ, phối hợp nghiệp vụ, quản lý án và báo cáo phải được nhận diện cụ thể để xử lý, phòng ngừa tái diễn.
Công văn số 1131/VKS-P7 ngày 11/9/2026 về chấn chỉnh, nâng cao chất lượng công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát giải quyết các vụ án, vụ việc hình sự thể hiện rõ yêu cầu đó. Nội dung chỉ đạo bao quát từ tiếp nhận, giải quyết nguồn tin, khởi tố, điều tra, truy tố đến xét xử, kiểm sát bản án và thực hiện quyền kháng nghị; đồng thời phân định trách nhiệm giữa Kiểm sát viên, lãnh đạo khu vực và các phòng nghiệp vụ cấp thành phố.
Đồng chí Phạm Xuân Minh, Viện trưởng VKSND thành phố Cần Thơ phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị giao ban
Chủ động từ nguồn tin và thận trọng trong từng quyết định tố tụng
Viện trưởng yêu cầu Kiểm sát viên bám sát quá trình tiếp nhận, phân loại, thụ lý và giải quyết nguồn tin ngay từ khi được phân công; nắm chắc thẩm quyền, thời hạn, chủ động xác định vấn đề cần chứng minh và đề ra yêu cầu kiểm tra, xác minh có trọng tâm. Yêu cầu nghiệp vụ phải được theo dõi đến kết quả thực hiện, kịp thời phát hiện nội dung chưa được làm rõ, tránh dồn việc thu thập chứng cứ vào cuối thời hạn.
Đối với chứng cứ dễ mất, thay đổi hoặc khó khôi phục như dữ liệu camera, dữ liệu điện tử, dấu vết hiện trường, giao dịch và tài khoản, Kiểm sát viên phải nhận diện sớm để yêu cầu bảo toàn, thu thập đúng quy định. Hoạt động công tố, kiểm sát cần gắn chặt với diễn biến vụ việc, quá trình hình thành chứng cứ và yêu cầu chứng minh từng hành vi.
Việc nghiên cứu hồ sơ phải trực tiếp, toàn diện, khách quan; đánh giá đầy đủ chứng cứ buộc tội, chứng cứ gỡ tội, các mâu thuẫn và tính hợp pháp của tài liệu. Kiểm sát viên phải hình thành quan điểm độc lập, không mặc nhiên thừa nhận nhận định của cơ quan khác, không giao khoán việc nghiên cứu hồ sơ cho người hỗ trợ. Đối với khởi tố, bắt, tạm giữ, tạm giam, phải kiểm tra chặt căn cứ và sự cần thiết áp dụng, đặc biệt khi còn ý kiến khác nhau hoặc có dấu hiệu cần kiểm chứng.
Trước khi kết thúc điều tra, yêu cầu rà soát toàn bộ chứng cứ được đặt ra theo từng bị can, hành vi, tội danh; làm rõ nội dung yêu cầu điều tra đã và chưa thực hiện, khả năng bỏ lọt người phạm tội, hành vi phạm tội, cùng các vấn đề về vật chứng, thiệt hại và tài sản. Không thống nhất kết thúc điều tra chỉ vì sắp hết thời hạn. Khi nhận hồ sơ đề nghị truy tố, Kiểm sát viên tiếp tục nghiên cứu chứng cứ gốc, phúc tra những nội dung trọng yếu để bảo đảm cáo trạng phản ánh kết quả đánh giá có căn cứ của Viện kiểm sát.
Tinh thần chỉ đạo là giữ vững chất lượng, tính đúng đắn của quyết định tố tụng. Việc hạn chế trả hồ sơ điều tra bổ sung phải gắn với nâng chất lượng công tố từ giai đoạn trước; không vì giảm tỷ lệ trả hồ sơ mà truy tố khi chứng cứ chưa đủ, cũng không sử dụng việc trả hồ sơ để kéo dài thời gian hoặc thay thế trách nhiệm thực hiện nhiệm vụ của Kiểm sát viên.
Quản lý chặt hồ sơ tạm đình chỉ và nâng chất lượng tranh tụng
Đối với nguồn tin, vụ án hình sự tạm đình chỉ, Viện trưởng chỉ đạo rà soát toàn diện, làm rõ tình trạng pháp lý và trách nhiệm quản lý từng hồ sơ. Tại Công văn số 1232/VKS-VP ngày 29/9/2026, yêu cầu rà soát được đặt ra đối với cả hồ sơ tồn từ các năm trước, hồ sơ nhận bàn giao sau sắp xếp tổ chức và những nguồn tin tạm dừng giải quyết từ trước chưa được xử lý dứt điểm.
Mỗi hồ sơ phải xác định rõ Kiểm sát viên trực tiếp quản lý và lãnh đạo phụ trách; trường hợp người được phân công nghỉ hoặc chuyển công tác phải bàn giao, phân công lại ngay. Việc rà soát phải đối chiếu hồ sơ thực tế với sổ thụ lý, dữ liệu quản lý và số liệu của cơ quan liên quan, xác định lý do tạm đình chỉ còn hay đã hết, thời hiệu, điều kiện phục hồi, tình trạng vật chứng và tài sản. Khi có căn cứ xử lý phải đề xuất kịp thời, không để hồ sơ kéo dài do thiếu theo dõi hoặc phối hợp.
Cùng với tổng rà soát, Kiểm sát viên phải chủ động phối hợp với Điều tra viên rà soát, đối chiếu hằng tháng; theo dõi việc đã thống nhất, tài liệu mới và hướng xử lý tiếp theo. Phòng 2 được giao trách nhiệm đầu mối chuyên đề, đồng thời phải thực hiện đầy đủ trách nhiệm đối với hồ sơ trực tiếp thụ lý. Công tác kiểm tra bao gồm cả cấp khu vực và phòng nghiệp vụ thành phố, bảo đảm trách nhiệm được xác định ở từng cấp quản lý.
Tại giai đoạn xét xử, Viện trưởng yêu cầu chuẩn bị kỹ phương án phiên tòa, dự kiến tình huống bị cáo thay đổi lời khai, xuất hiện chứng cứ mới hoặc có lập luận bào chữa cần đối đáp. Luận tội phải được chỉnh lý theo kết quả xét hỏi, kiểm tra chứng cứ và diễn biến thực tế; tranh luận phải trực diện, có chứng cứ và căn cứ pháp luật. Kiểm sát viên phải bảo vệ quan điểm công tố có căn cứ, không giữ nguyên quan điểm một cách máy móc khi căn cứ của quan điểm đó đã thay đổi.
Trách nhiệm kiểm sát còn tiếp tục sau khi tuyên án. Kiểm sát viên phải đối chiếu kết quả xét xử với quan điểm của Viện kiểm sát, kiểm sát thực chất biên bản phiên tòa, bản án, quyết định; kịp thời nhận diện vi phạm và báo cáo để bảo đảm thời hạn kháng nghị. Các phòng nghiệp vụ phải tăng cường hướng dẫn, hỗ trợ ngay khi vụ án đang được giải quyết, đồng thời tổng hợp thiếu sót phát hiện qua phúc thẩm để phòng ngừa chung.
Kiểm tra thực chất và làm rõ trách nhiệm khi thiếu sót tái diễn
Một điểm nổi bật trong chỉ đạo là yêu cầu lãnh đạo trực tiếp kiểm tra những vấn đề trọng yếu, nhất là vụ án có kêu oan, chứng cứ mâu thuẫn, quan điểm khác nhau hoặc nguy cơ oan, sai, bỏ lọt tội phạm. Việc duyệt án phải đi vào chứng cứ, vấn đề chưa được chứng minh và căn cứ đề xuất xử lý; không dừng ở kiểm đếm thành phần hồ sơ, biểu mẫu.
Kiểm sát viên chịu trách nhiệm trực tiếp về phần việc được giao; Phó Viện trưởng phụ trách chịu trách nhiệm kiểm tra, chỉ đạo trong phạm vi phân công; Viện trưởng khu vực chịu trách nhiệm tổ chức, quản lý chung và kiểm tra việc khắc phục. Các phòng nghiệp vụ cấp thành phố phải nắm tình hình, hướng dẫn, cảnh báo sớm, không để khu vực tự giải quyết vướng mắc kéo dài hoặc chỉ tổng hợp sai sót khi vụ án đã kết thúc.
Với thiếu sót đã được chỉ ra nhưng tiếp tục tái diễn, yêu cầu đặt ra là xác định nguyên nhân, cá nhân có trách nhiệm, biện pháp và thời hạn khắc phục, kiểm tra lại kết quả. Công tác thanh tra, kiểm tra được gắn với đánh giá chất lượng thực hiện nhiệm vụ, thi đua và công tác cán bộ theo quy định.
Sự nghiêm khắc đi cùng yêu cầu đánh giá khách quan. Không chỉ căn cứ việc trả hồ sơ, sửa, hủy án hoặc Tòa án tuyên khác quan điểm để mặc nhiên kết luận Kiểm sát viên, lãnh đạo có lỗi. Việc xem xét phải dựa trên chứng cứ, pháp luật, nhiệm vụ được giao, thông tin có tại từng thời điểm và nguyên nhân cụ thể. Cách tiếp cận này vừa đề cao trách nhiệm, vừa bảo đảm việc đánh giá có căn cứ.
Theo dõi đến kết quả và gắn chuyển đổi số với chất lượng nghiệp vụ
Viện trưởng đồng thời yêu cầu quản lý án bằng dữ liệu đầy đủ, chính xác, cập nhật đúng tiến trình giải quyết; hồ sơ kiểm sát điện tử phải phản ánh thực chất hoạt động nghiệp vụ. Công văn số 1062/VKS-VP ngày 25/8/2026 đã yêu cầu chấn chỉnh thiếu sót trong cập nhật nền tảng Quản lý án hình sự, lập hồ sơ điện tử và chế độ thông tin, báo cáo; gắn trách nhiệm người đứng đầu với chất lượng dữ liệu của đơn vị.
Việc trình chiếu tài liệu, chứng cứ tại phiên tòa được chỉ đạo theo hướng phục vụ xét hỏi, tranh luận và làm rõ chứng cứ. Công tác chuẩn bị phải bảo đảm tính hợp pháp, toàn vẹn của tài liệu, yêu cầu bảo mật, nhân lực hỗ trợ và phương án kỹ thuật. Hiệu quả ứng dụng công nghệ phải được thể hiện trong chất lượng thực hiện nhiệm vụ.
Để các chỉ đạo được thực hiện đến cùng, Văn phòng được giao theo dõi tập trung nhiệm vụ, tiến độ, sản phẩm, kết quả và những nội dung cần lãnh đạo cho ý kiến. Việc xác định hoàn thành phải căn cứ sản phẩm, kết quả thực tế, không chỉ dựa vào thông tin đã triển khai. Nhiệm vụ chậm, quá hạn phải làm rõ nguyên nhân, biện pháp khắc phục và trách nhiệm thực hiện.
Từ yêu cầu chủ động công tố đến kiểm soát chất lượng chứng cứ, quản lý hồ sơ và kiểm tra trách nhiệm, sự chỉ đạo quyết liệt của đồng chí Phạm Xuân Minh được cụ thể hóa bằng những đầu việc và cơ chế theo dõi rõ ràng. Trọng tâm là chuyển yêu cầu chỉ đạo thành hành động trong từng hồ sơ, từng quyết định tố tụng, góp phần bảo vệ công lý, quyền con người, quyền công dân và nâng cao chất lượng công tác hình sự của VKSND hai cấp thành phố Cần Thơ.
Phạm Hương
Văn phòng VKSND thành phố Cần Thơ
