Từ ngày 01/7/2025, việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp gắn với sắp xếp tổ chức bộ máy đã làm thay đổi phạm vi thẩm quyền của Tòa án nhân dân và Viện kiểm sát nhân dân khu vực trong giải quyết các vụ án hành chính. Theo đó, yêu cầu nâng cao chất lượng công tác kiểm sát ngày càng đặt ra rõ nét, nhất là tại những địa bàn có nhiều dự án đầu tư, khu công nghiệp và phát sinh khiếu kiện liên quan đến đất đai.
Theo quy định của Luật số 85/2025/QH15 ngày 25/6/2025 của Quốc hội, thẩm quyền của Tòa án nhân dân khu vực được mở rộng, kéo theo yêu cầu mới đối với Viện kiểm sát nhân dân khu vực trong nghiên cứu hồ sơ, kiểm sát hoạt động tố tụng và tham gia phiên tòa hành chính. Đặc biệt, các vụ án liên quan đến thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đòi hỏi Kiểm sát viên phải nâng cao kỹ năng nghiệp vụ, bảo đảm việc giải quyết vụ án đúng quy định pháp luật.
Trên địa bàn 06 xã thuộc phạm vi thẩm quyền của VKSND Khu vực 14 - Cần Thơ có nhiều khu công nghiệp đang hoạt động và phát triển, kéo theo nhu cầu thu hồi đất để thực hiện các dự án ngày càng lớn, phát sinh nhiều vụ việc khiếu kiện liên quan đến công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Qua hơn một năm thực hiện nhiệm vụ (từ 01/7/2025 đến 31/10/2026) đơn vị đã kiểm sát 94 thông báo thụ lý mới, kết quả giải quyết 51 vụ rút đơn khởi kiện, Kiểm sát viên tham gia xét xử 29 vụ án, đang kiểm sát 14 vụ án.
Thông qua nghiên cứu hồ sơ các vụ án hành chính, đơn vị phát hiện một số hồ sơ thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ do Ủy ban nhân dân cấp huyện (trước đây) thực hiện còn vi phạm trong công tác đo đạc, kiểm đếm đất đai, tài sản và cây trồng trên đất, dẫn đến phải điều chỉnh nhiều lần các quyết định thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ. Trên cơ sở đó, đơn vị đã ban hành kiến nghị đối với Ủy ban nhân dân cấp xã, yêu cầu chấn chỉnh, rút kinh nghiệm và chủ động phòng ngừa vi phạm trong quá trình tiếp nhận, kế thừa quyền và nghĩa vụ của Ủy ban nhân dân cấp huyện theo Nghị định số 151/2025/NĐ-CP ngày 12/6/2025 của Chính phủ về phân định thẩm quyền trong lĩnh vực đất đai. Kết quả, kiến nghị của Viện kiểm sát đã được chấp nhận, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về đất đai và phòng ngừa vi phạm ngay từ cơ sở.
Mặc dù trong quá trình thực hiện công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư vẫn còn một số thiếu sót, vi phạm về trình tự, thủ tục, dẫn đến việc phải điều chỉnh, thay đổi một số quyết định hành chính trong hồ sơ, nhưng nhìn chung, chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư được các cơ quan có thẩm quyền thực hiện cơ bản bảo đảm đúng quy định của pháp luật đất đai và các văn bản hướng dẫn thi hành. Đáng chú ý, trong tổng số 94 vụ án hành chính thụ lý kiểm sát giải quyết, chỉ có 01 vụ án người khởi kiện yêu cầu được bố trí tái định cư được Tòa án chấp nhận, chiếm tỷ lệ khoảng 1% tổng số vụ án hành chính. Hiện nay, đơn vị đang tiếp tục theo dõi việc thi hành bản án hành chính theo quy định. Kết quả này phần nào phản ánh hiệu quả trong công tác tổ chức thực hiện chính sách đất đai của các cơ quan có thẩm quyền trên địa bàn, đồng thời cho thấy việc bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người có đất bị thu hồi cơ bản được thực hiện theo đúng quy định pháp luật.

Kiểm sát viên báo cáo đề xuất giải quyết vụ án hành chính bằng sơ đồ tư duy
Thực tiễn kiểm sát án hành chính cho thấy, việc kiểm sát, giải quyết các vụ án liên quan đến thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư còn nhiều khó khăn do hồ sơ kéo dài qua nhiều thời kỳ, liên quan đến nhiều cơ quan quản lý; chính sách pháp luật đất đai thường xuyên thay đổi, tài liệu đo đạc, kiểm đếm, xác định nguồn gốc đất và phương án bồi thường đôi khi chưa thống nhất. Bên cạnh đó, người bị kiện lại là cơ quan hành chính - đại diện cho quyền lực nhà nước ở địa phương cùng với việc chuyển giao thẩm quyền từ cấp huyện sang cấp xã theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp cũng đặt ra những vấn đề mới trong xác định trách nhiệm của cơ quan kế thừa quyền và nghĩa vụ tố tụng.
Trước thực tiễn đó, đòi hỏi Kiểm sát viên phải không ngừng nâng cao kỹ năng nghiên cứu, kiểm sát hồ sơ đất đai, không chỉ dừng lại ở việc kiểm tra tính đầy đủ của tài liệu mà phải biết hệ thống hóa quá trình quản lý, sử dụng đất; đối chiếu hồ sơ địa chính qua các thời kỳ; xác minh nguồn gốc, quá trình biến động, hiện trạng sử dụng đất và các tài liệu đo đạc, kiểm đếm, áp giá bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Đặc biệt, Kiểm sát viên phải phát huy bản lĩnh, tính khách quan, độc lập, không nể nang, né tránh hoặc ngại va chạm; mạnh dạn đề nghị cơ quan bị kiện cung cấp hồ sơ tài liệu đầy đủ, kịp thời để hồ sơ vụ án được giải quyết có căn cứ, đúng pháp luật. Đây chính là yếu tố quan trọng góp phần nâng cao chất lượng kiểm sát án hành chính, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và công dân trong tình hình mới.
Kim Thoa
VKSND Khu vực 14