Ngày 29/6/2026, tại Kỳ họp Hội đồng nhân dân thành phố Cần Thơ khóa XI, nhiệm kỳ 2026 - 2031; đồng chí Phạm Xuân Minh, Viện trưởng VKSND thành phố Cần Thơ đã có bài phát biểu làm rõ một số nhiệm vụ mới, yêu cầu mới đặt ra đối với ngành Kiểm sát thành phố trong giai đoạn hiện nay, nhất là việc triển khai Nghị quyết số 205/2025/QH15 ngày 24/6/2026 của Quốc hội về việc thí điểm VKSND khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công; Chỉ thị số 06-CT/TW ngày 06/6/2026 của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác kiểm sát nhân dân trong giai đoạn mới.
Toàn cảnh Kỳ họp Hội đồng nhân dân thành phố Cần Thơ khóa XI, nhiệm kỳ 2026 - 2031
Theo đồng chí Phạm Xuân Minh, trong giai đoạn mới, bên cạnh việc tiếp tục thực hiện tốt chức năng thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp, chống oan, sai, chống bỏ lọt tội phạm, ngành Kiểm sát cần chủ động hơn trong bảo vệ lợi ích công cộng, lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của Nhân dân, nhất là quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương; đồng thời phát hiện sớm, kiến nghị sớm, phòng ngừa sớm vi phạm thông qua chức năng, nhiệm vụ và các cơ chế tố tụng do pháp luật quy định.
Đồng chí Viện trưởng VKSND thành phố Cần Thơ nhấn mạnh, trước đây khi nói đến Viện kiểm sát, nhiều người thường nghĩ chủ yếu đến công tác hình sự như kiểm sát điều tra, truy tố, xét xử, đấu tranh phòng, chống tội phạm. Đây vẫn là nhiệm vụ cốt lõi, thường xuyên, không thay đổi của ngành Kiểm sát. Tuy nhiên, trong giai đoạn mới, vai trò của VKSND cần được nhận thức đầy đủ hơn, nhất là trong bảo vệ pháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ lợi ích công cộng và góp phần phòng ngừa vi phạm từ sớm, từ xa.
Chỉ thị số 06-CT/TW của Bộ Chính trị xác định VKSND là thiết chế hiến định, đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp, toàn diện của Đảng, là một trong những trụ cột bảo vệ công lý, bảo vệ Hiến pháp và pháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, góp phần bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm minh và thống nhất.
Chỉ thị cũng đặt ra yêu cầu VKSND tiếp tục đổi mới mạnh mẽ, thực chất hoạt động thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại; tham gia kiểm soát quyền lực trong hoạt động tư pháp; phát hiện, phòng ngừa, ngăn chặn từ sớm, từ xa và xử lý vi phạm, tội phạm trong quá trình thực thi quyền lực trong hoạt động tư pháp; kiên quyết chống oan, sai, không để lọt tội phạm.
Từ tinh thần đó, VKSND thành phố Cần Thơ xác định hoạt động kiểm sát trong giai đoạn mới không chỉ là xử lý khi vi phạm đã xảy ra, mà còn phải góp phần cảnh báo sớm, kiến nghị kịp thời, hạn chế vi phạm phát sinh. VKSND không làm thay chức năng quản lý nhà nước của UBND, các sở, ngành, địa phương; không can thiệp vào hoạt động điều hành hành chính. Tuy nhiên, thông qua chức năng thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp, quyền yêu cầu, kiến nghị, kháng nghị và các cơ chế tố tụng do pháp luật quy định, VKSND có thể trở thành một kênh cảnh báo pháp lý sớm, giúp cấp ủy, HĐND, UBND và các cơ quan hữu quan nhận diện nguy cơ, kịp thời chấn chỉnh, khắc phục sơ hở, bất cập, không để sai phạm nhỏ tích tụ thành sai phạm lớn.
Đề cập đến Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội, đồng chí Phạm Xuân Minh cho rằng đây là cơ chế rất mới, có ý nghĩa nhân văn và thiết thực. Nghị quyết giao cho VKSND thí điểm khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công.
Thực tiễn cho thấy, có những vụ việc xâm hại môi trường, đất công, tài sản công, lợi ích cộng đồng hoặc quyền lợi của nhóm yếu thế nhưng không phải lúc nào cũng có cá nhân, tổ chức đủ điều kiện, đủ khả năng hoặc đủ động lực để tự mình khởi kiện, yêu cầu bảo vệ. Trong những trường hợp đó, khi đủ điều kiện theo quy định của pháp luật, VKSND có thể thực hiện quyền khởi kiện để bảo vệ lợi ích công, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.
Đối với thành phố Cần Thơ, những lĩnh vực cần được quan tâm phát hiện sớm gồm: môi trường sống, nguồn nước, sông ngòi, kênh rạch; đất công, tài sản công, tài nguyên công; thuế, thất thu ngân sách; đầu tư, xây dựng, quản lý dự án; quyền lợi trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật, người yếu thế; di sản văn hóa, không gian công cộng và lợi ích cộng đồng.
Cách làm của VKSND thành phố là đồng hành bằng công cụ pháp luật, đúng chức năng, đúng thẩm quyền: phát hiện dấu hiệu vi phạm qua hoạt động kiểm sát; yêu cầu cung cấp thông tin theo thẩm quyền; kiến nghị khắc phục; yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xử lý; và khi đủ điều kiện thì khởi kiện theo Nghị quyết 205 để bảo vệ lợi ích công, quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.
Một điểm nhấn quan trọng trong phát biểu của Viện trưởng VKSND thành phố Cần Thơ là ý nghĩa phòng ngừa của hoạt động kiểm sát. Theo đồng chí Phạm Xuân Minh, phát hiện sớm, kiến nghị sớm không phải để gây khó khăn cho cơ quan, tổ chức hay cán bộ, công chức. Ngược lại, đây là phương thức hỗ trợ cán bộ, công chức nhận diện rủi ro pháp lý, làm đúng pháp luật, hạn chế thiếu sót, sai phạm trong quá trình thực thi nhiệm vụ.
Có những sai sót ban đầu có thể chỉ là thiếu sót về quy trình, nhận thức chưa đầy đủ, vận dụng pháp luật chưa chính xác hoặc chưa lường hết hậu quả pháp lý. Nếu được cảnh báo, chấn chỉnh kịp thời thì có thể khắc phục được. Nhưng nếu để kéo dài, tích tụ, gây hậu quả lớn thì có thể dẫn đến xử lý kỷ luật, xử lý hành chính, thậm chí xử lý hình sự.
Từ đó, VKSND thành phố Cần Thơ xác định hoạt động kiểm sát trong giai đoạn tới cần được nhìn nhận không chỉ là công cụ xử lý vi phạm, mà còn là công cụ phòng ngừa vi phạm, bảo vệ cán bộ làm đúng, bảo vệ người dân, bảo vệ lợi ích công và phục vụ sự phát triển an toàn, bền vững của thành phố.
Thời gian qua, VKSND thành phố Cần Thơ đã chủ động triển khai một số nhiệm vụ trọng tâm theo tinh thần Nghị quyết 205 và Chỉ thị 06. Trong đó, VKSND thành phố đã xây dựng định hướng thực hiện Nghị quyết 205 trong toàn ngành Kiểm sát hai cấp; xây dựng danh mục nhận diện vụ việc có dấu hiệu xâm phạm lợi ích công, quyền lợi của nhóm dễ bị tổn thương; hướng dẫn cán bộ, Kiểm sát viên phát hiện nguồn tin từ các khâu công tác hình sự, dân sự, hành chính, thi hành án, khiếu nại, tố cáo.
Bên cạnh đó, VKSND thành phố từng bước ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo, nhóm điều hành nghiệp vụ, bảng theo dõi tiến độ để quản lý, kiểm tra, đôn đốc nhiệm vụ. Những giải pháp này nhằm giúp hoạt động kiểm sát phát hiện sớm hơn, kiến nghị đúng hơn, khắc phục kịp thời hơn các vi phạm, sơ hở, bất cập phát sinh trong thực tiễn.
Viện trưởng VKSND thành phố Cần Thơ cũng nhấn mạnh, để thực hiện tốt yêu cầu mới, chỉ quyết tâm của ngành Kiểm sát là chưa đủ. VKSND cần có điều kiện bảo đảm tương xứng về con người, công nghệ, dữ liệu, trang thiết bị, trụ sở và kinh phí hoạt động.
Trong giai đoạn mới, Kiểm sát viên không chỉ cần giỏi pháp luật hình sự, tố tụng hình sự, dân sự, hành chính, mà còn cần hiểu biết sâu hơn về đất đai, môi trường, thuế, tài chính công, đầu tư công, dữ liệu số, chứng cứ số và quản trị rủi ro pháp lý. Đây là yêu cầu cần thiết để ngành Kiểm sát có thể nhận diện đúng vấn đề, kiến nghị đúng địa chỉ, đề xuất đúng giải pháp, vừa bảo đảm nghiêm minh, vừa bảo đảm tính xây dựng, phòng ngừa.
Trong bối cảnh chuyển đổi số, nếu không có dữ liệu, không có công cụ phân tích thì rất khó phát hiện sớm các vi phạm tinh vi. Vì vậy, cần quan tâm cơ chế kết nối, chia sẻ dữ liệu hợp pháp, an toàn, bảo mật giữa VKSND với các cơ quan liên quan. Sau sắp xếp tổ chức bộ máy, VKSND hai cấp, nhất là các VKS khu vực, có địa bàn rộng hơn, khối lượng công việc lớn hơn, nên cũng cần được quan tâm về trụ sở, thiết bị, phương tiện, kinh phí hoạt động để phục vụ Nhân dân tốt hơn, không làm gián đoạn hoạt động kiểm sát.
Từ yêu cầu thực tiễn đó, VKSND thành phố Cần Thơ trân trọng đề nghị HĐND thành phố tiếp tục quan tâm giám sát, đồng hành, tạo điều kiện để ngành Kiểm sát thực hiện tốt nhiệm vụ trong giai đoạn mới. Đồng thời, đề nghị UBND thành phố, các sở, ngành, địa phương phối hợp chặt chẽ hơn với VKSND thành phố trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ của mỗi cơ quan, nhất là trong cung cấp, chia sẻ thông tin theo quy định; phối hợp xử lý kiến nghị, yêu cầu của VKSND theo thẩm quyền; phối hợp nhận diện sớm các vụ việc có dấu hiệu xâm hại lợi ích công; phối hợp triển khai cơ chế bảo vệ nhóm dễ bị tổn thương theo Nghị quyết 205.
Đồng chí Phạm Xuân Minh nhấn mạnh, sự quan tâm, hỗ trợ của Thành ủy, HĐND, UBND thành phố đối với ngành Kiểm sát không chỉ là hỗ trợ cho một cơ quan tư pháp, mà là đầu tư cho năng lực bảo vệ pháp luật, bảo vệ công lý, phòng ngừa rủi ro pháp lý, bảo vệ lợi ích công, hỗ trợ quản trị địa phương và phục vụ Nhân dân.
Trong thời gian tới, VKSND thành phố Cần Thơ cam kết tiếp tục đổi mới mạnh mẽ, thực chất, trách nhiệm; làm tốt hơn chức năng thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp; chống oan, sai, chống bỏ lọt tội phạm; triển khai thực chất Nghị quyết 205; đẩy mạnh chuyển đổi số; xây dựng đội ngũ cán bộ, Kiểm sát viên bản lĩnh, liêm chính, tinh thông pháp luật, trách nhiệm với Nhân dân.
VKSND thành phố xác định thước đo quan trọng trong giai đoạn mới không chỉ là hoàn thành chỉ tiêu nghiệp vụ, mà còn là phát hiện sớm hơn vi phạm, phòng ngừa tốt hơn rủi ro pháp lý, bảo vệ tốt hơn lợi ích công, phục vụ tốt hơn quyền lợi của người dân và đóng góp thiết thực hơn cho sự phát triển của thành phố.
Bài phát biểu của Viện trưởng VKSND thành phố Cần Thơ tại Kỳ họp HĐND thành phố ngày 29/6/2026 đã thể hiện rõ định hướng đổi mới hoạt động kiểm sát trong giai đoạn mới: đúng chức năng, đúng thẩm quyền, chủ động hơn, phòng ngừa sớm hơn, gần dân hơn, phục vụ tốt hơn yêu cầu bảo vệ pháp luật, bảo vệ công lý, bảo vệ lợi ích công và đồng hành cùng sự phát triển bền vững của thành phố Cần Thơ./.
Phạm Hương
Văn phòng VKSND thành phố Cần Thơ
