Trong những năm gần đây, trên địa bàn Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) Khu vực 12 - Cần Thơ thụ lý rất nhiều vụ việc tranh chấp thay đổi quyền nuôi con sau ly hôn, các vụ việc xin thay đổi quyền nuôi con sau ly hôn có xu hướng gia tăng, trong đó một tỷ lệ đáng kể bắt nguồn từ mâu thuẫn khi thực hiện quyền thăm nom của cha hoặc mẹ. Dù pháp luật đã quy định rõ ràng nghĩa vụ tôn trọng quyền thăm con của bên không trực tiếp nuôi, tuy nhiên thực tế cho thấy việc này thường xuyên trở thành điểm nóng xung đột, kéo theo hệ quả pháp lý phức tạp và tác động tinh thần nặng nề cho trẻ nhỏ.

Ngày 09/01/2026, Tòa án nhân dân Khu vực 12 mở phiên tòa xét xử sơ thẩm vụ án “Tranh chấp thay đổi người trực tiếp nuôi con sau ly hôn” giữa nguyên đơn là anh Lê Văn C và bị đơn là chị Lê Hồng C. Nguyên nhân phát sinh tranh chấp xuất phát từ mâu thuẫn trong quá trình thực hiện quyền thăm nom con chung, khi bị đơn không tạo điều kiện cho nguyên đơn thực hiện quyền thăm con theo quy định của pháp luật, dẫn đến việc hai bên thường xuyên xảy ra tranh cãi, xung đột. Từ đó, nguyên đơn khởi kiện yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con, làm ảnh hưởng không nhỏ đến môi trường sống và sự phát triển tâm lý của trẻ.

Qua công tác kiểm sát xét xử tại phiên tòa, đại diện VKSND Khu vực 12 đã tích cực vận động, thuyết phục các đương sự nhìn nhận đúng bản chất của mâu thuẫn, xuất phát từ việc thực hiện quyền, nghĩa vụ thăm nom, chăm sóc con sau khi quan hệ hôn nhân chấm dứt. Những tranh cãi kéo dài, lặp đi lặp lại không chỉ làm gia tăng căng thẳng giữa các bên mà còn tác động trực tiếp đến tâm lý, tình cảm và sự phát triển toàn diện của cháu bé. Tại phiên tòa, đại diện Viện kiểm sát đã phân tích rõ các quy định pháp luật có liên quan, khẳng định việc thay đổi người trực tiếp nuôi con chỉ được Tòa án xem xét khi có căn cứ rõ ràng cho thấy quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ em không được bảo đảm; dù Tòa án có đưa ra phán quyết theo hướng nào thì pháp luật vẫn luôn đặt lợi ích tốt nhất của trẻ em làm nguyên tắc ưu tiên cao nhất, bảo đảm cho trẻ được sống trong môi trường ổn định, được yêu thương, chăm sóc và giáo dục đầy đủ. Từ đó, đại diện Viện kiểm sát cũng gửi thông điệp đến các bậc cha, mẹ: “Ly hôn chỉ chấm dứt quan hệ vợ chồng, chứ không bao giờ chấm dứt trách nhiệm làm cha và làm mẹ”.

Hội đồng xét xử tuyên án vụ án “Tranh chấp thay đổi người trực tiếp nuôi con sau ly hôn”

Theo quy định của Luật Hôn nhân và gia đình sau ly hôn, cha hoặc mẹ không trực tiếp nuôi con vẫn có quyền, nghĩa vụ thăm nom, chăm sóc, giáo dục con mà không ai được cản trở. Quy định này nhằm bảo đảm trẻ em được duy trì mối quan hệ tình cảm với cả cha và mẹ, góp phần giảm thiểu những tác động tâm lý tiêu cực từ việc gia đình tan vỡ. Tuy nhiên, trên thực tế, khoảng cách giữa quy định pháp luật và cách ứng xử trong đời sống vẫn còn khá lớn, việc thực thi chưa đạt được mục tiêu nhân văn mà pháp luật đặt ra. Theo quy định, việc thay đổi người trực tiếp nuôi con chỉ được xem xét khi có sự thay đổi hoàn cảnh hoặc khi quyền, lợi ích hợp pháp của trẻ không còn được bảo đảm. Những mâu thuẫn trong việc thăm nom nếu chỉ mang tính nhất thời thì chưa đủ căn cứ để Tòa án can thiệp; khi phát sinh các hành vi như: từ chối giao con, hạn chế thời gian thăm nom trái thỏa thuận, gây khó khăn trong việc liên lạc, gặp gỡ… thì có thể bị xem là vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ của người trực tiếp nuôi con, ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển tâm lý của trẻ; tình trạng mâu thuẫn kéo dài, xung đột thường xuyên trước mặt con khiến trẻ lo sợ, mất cảm giác an toàn cũng được đánh giá là yếu tố bất lợi trong môi trường sống của trẻ. Trong trường hợp người không trực tiếp nuôi con chứng minh được điều kiện nuôi dưỡng tốt hơn, bao gồm: việc làm ổn định, chỗ ở phù hợp, khả năng chăm sóc về tinh thần, giáo dục, y tế và xây dựng được môi trường sống ít căng thẳng, Tòa án có thể xem xét thay đổi người trực tiếp nuôi con.

Điểm chung trong hầu hết các vụ tranh chấp là người lớn đặt cảm xúc cá nhân lên trên nhu cầu của trẻ. Trong khi đó, trẻ cần sự ổn định, cần được yêu thương từ cả cha lẫn mẹ và cần một môi trường sống không bị cuốn vào những mâu thuẫn, căng thẳng của người lớn. Việc thay đổi quyền nuôi con chỉ nên là biện pháp cuối cùng, đây lại là giải pháp cần thiết nhằm chấm dứt tình trạng cản trở kéo dài, đưa trẻ thoát khỏi bầu không khí xung đột và bảo đảm sự gắn kết giữa trẻ với người bị hạn chế quyền thăm nom. Tuy nhiên, việc chuyển giao quyền nuôi con cũng đồng nghĩa với việc trẻ phải thích nghi lại từ đầu về môi trường sống, học tập và nề nếp sinh hoạt, do đó Tòa án luôn cân nhắc một cách hết sức thận trọng.

Qua thực tiễn kiểm sát các vụ án tranh chấp thay đổi người trực tiếp nuôi con sau ly hôn cho thấy, hòa giải không chỉ góp phần giảm bớt hậu quả pháp lý mà còn là phương thức hiệu quả nhất để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ. Trong mọi phán quyết, lợi ích tốt nhất của trẻ phải được đặt lên hàng đầu, và điều đó đòi hỏi sự đồng thuận, hợp tác cũng như sự trưởng thành trong ứng xử của cả cha và mẹ./.

  Mỹ Diện
 VKSND Khu vực 12