Tranh chấp về đất đai là loại án phức tạp, gắn liền với quá trình sử dụng đất của các chủ thể nên không chỉ ảnh hưởng đến lợi ích của các bên tranh chấp mà còn ảnh hưởng đến lợi ích của Nhà nước. Thực tiễn hiện nay, số lượng các vụ án tranh chấp dân sự liên quan đến đất đai luôn có chiều hướng gia tăng với tính chất phức tạp. Nhiều vụ án phải kéo dài thời hạn chuẩn bị xét xử để Toà án thu thập chứng cứ, có những vụ án phải xét xử qua nhiều cấp, nhiều lần do việc xem xét thẩm định tại chỗ có sai sót về số liệu đo đạc, không phù hợp với hiện trạng đang sử dụng đất của đương sự.
Xem xét thẩm định tại chỗ là một trong những biện pháp xác minh thu thập chứng cứ do Tòa án thực hiện để làm cơ sở cho việc giải quyết vụ án đúng quy định của pháp luật. Theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự, Viện kiểm sát không phải là thành phần bắt buộc tham gia xem xét thẩm định tại chỗ. Tuy nhiên, thực tế có rất nhiều vụ án do Tòa án xem xét thẩm định tại chỗ khi xác định hiện trạng đất, xác định loại đất, tài sản trên đất có thể hiện trên biên bản nhưng khi Viện kiểm sát nghiên cứu hồ sơ rất khó hình dung thực tế mảnh đất đang có tranh chấp như thế nào, nguồn gốc đất… dẫn đến việc đại diện Viện kiểm sát tham gia xét xử sẽ có quan điểm giải quyết vụ án không đảm bảo tính chính xác. Do đó, việc Kiểm sát viên phối hợp với Thẩm phán tham gia xem xét, thẩm định tại chỗ đất có tranh chấp sẽ có nhận định chính xác, thống nhất về hiện trạng, nguồn gốc, quá trình sử dụng mảnh đất tranh chấp, đảm bảo quyền lợi tốt nhất cho các đương sự. Từ đó Kiểm sát viên có cơ sở đề xuất với lãnh đạo quan điểm, đường lối giải quyết vụ án đúng quy định.
Khi tham gia xem xét thẩm định tại chỗ, Kiểm sát viên cần chú ý quan sát việc đo đạc, xác định ranh giới tứ cận, diện tích đất tranh chấp, chủ động ghi nhận ý kiến của các bên liên quan, hiện trạng sử dụng đất, vị trí kích thước, hình thể phần đất tranh chấp. Chú ý các tài sản gắn liền với đất, việc đầu tư xây dựng, sửa chữa so với ban đầu, nguồn gốc hình thành những tài sản này, quyền sở hữu tài sản này thuộc về ai, hiện do ai đang quản lý, giá trị tài sản này bao nhiêu, nằm vị trí nào trên đất có tranh chấp. Từ đó, Kiểm sát viên đề ra các yêu cầu Tòa án thu thập tài liệu, chứng cứ để hoàn thiện hồ sơ, đảm bảo chứng cứ đầy đủ, khách quan, toàn diện, đúng quy định của pháp luật trước khi đưa vụ án ra xét xử, hạn chế việc tạm ngừng phiên tòa để thu thập tài liệu chứng cứ, đồng thời cũng hạn chế việc cấp trên hủy, sửa án có lỗi của Kiểm sát viên.
Kiểm sát thẩm định tại chỗ đối với các vụ án tranh chấp về đất đai là một hoạt động quan trọng, góp phần đảm bảo tính khách quan, chính xác của quá trình giải quyết vụ án, từ đó bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên liên quan. Do vậy tham gia kiểm sát xem xét thẩm định tại chỗ trong tranh chấp về đất đai là rất cần thiết trong quá trình kiểm sát giải quyết các vụ án tranh chấp đất đai.
Thái Chân
VKSND Khu vực 11
