Bộ luật TTHS 2003 không quy định khi hết thời hạn xác minh tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố nhưng chưa đủ cơ sở để ban hành các quyết định tiếp theo thì Cơ quan điều tra sẽ làm như thế nào. Ngày 02/8/2013, Bộ Công an - Bộ Quốc Phòng - Bộ Tài chính - Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn - Viện kiểm sát nhân dân tối cao ban hành Thông tư liên tịch số 06/2013/TTLT-BCA- BQP-BTC-BNNPTNT-VKSNDTC hướng dẫn thi hành một số quy định của Bộ luật Tố tụng Hình sự về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố thì khi hết thời hạn giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố mà cơ quan có thẩm quyền giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố chưa đủ căn cứ để quyết định việc khởi tố hoặc quyết định không khởi tố vụ án hình sự thì thông báo ngay bằng văn bản cho Viện kiểm sát cùng cấp biết để thống nhất quan điểm giải quyết. Trong trường hợp này, thực tiễn thì Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát thống nhất tạm dừng giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố bằng công văn đề nghị của Cơ quan điều tra và văn bản thống nhất việc tạm dừng giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố của Viện kiểm sát.
Do vậy, BLTTHS năm 2015 đã quy định việc tạm đình chỉ trong trường hợp trên. Đây là quy định mới nhằm hạn chế việc kéo dài thời hạn giải quyết các tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố, là căn cứ pháp lý cho việc tạm dừng xác minh cũng như cơ sở cho việc phục hồi, giải quyết các tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố sau này.
Sau khi tiến hành các hoạt động thu thập thông tin, tài liệu, đồ vật từ cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan để kiểm tra, xác minh nguồn tin; khám nghiệm hiện trường; khám nghiệm tử thi; trưng cầu giám định, yêu cầu định giá tài sản nhưng vẫn chưa đủ cơ sở để ra Quyết định khởi tố vụ án hình sự; hoặc Quyết định không khởi tố vụ án hình sự thì Cơ quan điều tra ra quyết định tạm đình chỉ khi có 01 trong 02 căn cứ sau:
1. “Đã trưng cầu giám định, yêu cầu định giá tài sản, yêu cầu nước ngoài tương trợ tư pháp nhưng chưa có kết quả”;
2. “Đã yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân cung cấp tài liệu, đồ vật quan trọng có ý nghĩa quyết định đối với việc khởi tố hoặc không khởi tố vụ án nhưng chưa có kết quả”.
Việc giám định, định giá tài sản hoặc tương trợ tư pháp vẫn tiếp tục được tiến hành cho đến khi có kết quả.
Đồng thời, khi lý do tạm đình chỉ việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố không còn, Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra ra quyết định phục hồi giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố. Và trong thời hạn không quá 01 tháng phải ra quyết định khởi tố vụ án hình sự hoặc không khởi tố vụ án hình sự, kể từ ngày ra quyết định phục hồi.
Điều 148 Bộ luật này cũng quy định trong thời hạn 24 giờ kể từ khi ra quyết định tạm đình chỉ việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố, Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra phải gửi quyết định tạm đình chỉ kèm theo tài liệu liên quan đến Viện kiểm sát cùng cấp hoặc Viện kiểm sát có thẩm quyền để kiểm sát và gửi quyết định tạm đình chỉ đó cho cơ quan, tổ chức, cá nhân đã tố giác, báo tin về tội phạm, kiến nghị khởi tố.
Trường hợp quyết định tạm đình chỉ không có căn cứ thì Viện kiểm sát ra quyết định hủy bỏ quyết định tạm đình chỉ để tiếp tục giải quyết. Trong thời hạn 24 giờ kể từ khi ra quyết định hủy bỏ quyết định tạm đình chỉ, Viện kiểm sát phải gửi quyết định đó cho Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra, cơ quan, tổ chức, cá nhân đã tố giác, báo tin về tội phạm, kiến nghị khởi tố.
Tuy nhiên, chưa có quy định thời hạn bao nhiêu ngày Viện kiểm sát phải ban hành Quyết định hủy bỏ Quyết định tạm đình chỉ trong trường hợp không đồng ý với Quyết định tạm đình chỉ; không quy định thời hạn Viện kiểm sát kiểm sát hồ sơ tạm đình chỉ là bao nhiêu ngày, kể từ ngày nhận được Quyết định tạm đình chỉ việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra.
Khoản 3 Điều 09 Thông tư liên tịch số 01/2017/TTLT-BCA-BQP-BTC-BNN&PTNT-VKSNDTC ngày 29 tháng 12 năm 2017 của Bộ Công an - Bộ Quốc Phòng - Bộ Tài chính - Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn - Viện kiểm sát nhân dân tối cao quy định về việc phối hợp giữa các cơ quan có thẩm quyền trong việc thực hiện một số quy định của Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015 về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố (Thông tư này sửa đổi Thông tư liên tịch số 06/2013/TTLT-BCA- BQP-BTC-BNNPTNT-VKSNDTC ngày 02/8/2013) quy định:
“Việc tạm đình chỉ, phục hồi giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố được thực hiện theo quy định tại Điều 148, Điều 149 Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015”.
Song Điều 148, Điều 149 Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015 chỉ quy định các căn cứ tạm đình chỉ, thời hạn Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra phải gửi quyết định tạm đình chỉ kèm theo tài liệu liên quan đến Viện kiểm sát để kiểm sát việc tạm đình chỉ, thời hạn Viện kiểm sát gửi Quyết định hủy bỏ Quyết định tạm đình chỉ… mà không quy định thời hạn kiểm sát Quyết định tạm chỉ, thời hạn hủy bỏ Quyết định tạm đình chỉ như đã nói ở trên.
Điều này có thể dẫn đến việc kiểm sát quyết định tạm đình chỉ và hồ sơ bị kéo dài, không thống nhất về thời hạn. Vì vậy, liên ngành trung ương cần ban hành văn hướng dẫn thời hạn Viện kiểm sát kiểm sát quyết định tạm định chỉ việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố nhằm đảm bảo sự thống nhất về thời hạn trước khi Cơ quan điều tra ban hành các quyết định tiếp theo đối với hành vi có dấu hiệu tội phạm bị tố giác, thông tin và kiến nghị khởi tố.
Do vậy, BLTTHS năm 2015 đã quy định việc tạm đình chỉ trong trường hợp trên. Đây là quy định mới nhằm hạn chế việc kéo dài thời hạn giải quyết các tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố, là căn cứ pháp lý cho việc tạm dừng xác minh cũng như cơ sở cho việc phục hồi, giải quyết các tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố sau này.
Sau khi tiến hành các hoạt động thu thập thông tin, tài liệu, đồ vật từ cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan để kiểm tra, xác minh nguồn tin; khám nghiệm hiện trường; khám nghiệm tử thi; trưng cầu giám định, yêu cầu định giá tài sản nhưng vẫn chưa đủ cơ sở để ra Quyết định khởi tố vụ án hình sự; hoặc Quyết định không khởi tố vụ án hình sự thì Cơ quan điều tra ra quyết định tạm đình chỉ khi có 01 trong 02 căn cứ sau:
1. “Đã trưng cầu giám định, yêu cầu định giá tài sản, yêu cầu nước ngoài tương trợ tư pháp nhưng chưa có kết quả”;
2. “Đã yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân cung cấp tài liệu, đồ vật quan trọng có ý nghĩa quyết định đối với việc khởi tố hoặc không khởi tố vụ án nhưng chưa có kết quả”.
Việc giám định, định giá tài sản hoặc tương trợ tư pháp vẫn tiếp tục được tiến hành cho đến khi có kết quả.
Đồng thời, khi lý do tạm đình chỉ việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố không còn, Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra ra quyết định phục hồi giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố. Và trong thời hạn không quá 01 tháng phải ra quyết định khởi tố vụ án hình sự hoặc không khởi tố vụ án hình sự, kể từ ngày ra quyết định phục hồi.
Điều 148 Bộ luật này cũng quy định trong thời hạn 24 giờ kể từ khi ra quyết định tạm đình chỉ việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố, Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra phải gửi quyết định tạm đình chỉ kèm theo tài liệu liên quan đến Viện kiểm sát cùng cấp hoặc Viện kiểm sát có thẩm quyền để kiểm sát và gửi quyết định tạm đình chỉ đó cho cơ quan, tổ chức, cá nhân đã tố giác, báo tin về tội phạm, kiến nghị khởi tố.
Trường hợp quyết định tạm đình chỉ không có căn cứ thì Viện kiểm sát ra quyết định hủy bỏ quyết định tạm đình chỉ để tiếp tục giải quyết. Trong thời hạn 24 giờ kể từ khi ra quyết định hủy bỏ quyết định tạm đình chỉ, Viện kiểm sát phải gửi quyết định đó cho Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra, cơ quan, tổ chức, cá nhân đã tố giác, báo tin về tội phạm, kiến nghị khởi tố.
Tuy nhiên, chưa có quy định thời hạn bao nhiêu ngày Viện kiểm sát phải ban hành Quyết định hủy bỏ Quyết định tạm đình chỉ trong trường hợp không đồng ý với Quyết định tạm đình chỉ; không quy định thời hạn Viện kiểm sát kiểm sát hồ sơ tạm đình chỉ là bao nhiêu ngày, kể từ ngày nhận được Quyết định tạm đình chỉ việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra.
Khoản 3 Điều 09 Thông tư liên tịch số 01/2017/TTLT-BCA-BQP-BTC-BNN&PTNT-VKSNDTC ngày 29 tháng 12 năm 2017 của Bộ Công an - Bộ Quốc Phòng - Bộ Tài chính - Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn - Viện kiểm sát nhân dân tối cao quy định về việc phối hợp giữa các cơ quan có thẩm quyền trong việc thực hiện một số quy định của Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015 về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố (Thông tư này sửa đổi Thông tư liên tịch số 06/2013/TTLT-BCA- BQP-BTC-BNNPTNT-VKSNDTC ngày 02/8/2013) quy định:
“Việc tạm đình chỉ, phục hồi giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố được thực hiện theo quy định tại Điều 148, Điều 149 Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015”.
Song Điều 148, Điều 149 Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015 chỉ quy định các căn cứ tạm đình chỉ, thời hạn Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra phải gửi quyết định tạm đình chỉ kèm theo tài liệu liên quan đến Viện kiểm sát để kiểm sát việc tạm đình chỉ, thời hạn Viện kiểm sát gửi Quyết định hủy bỏ Quyết định tạm đình chỉ… mà không quy định thời hạn kiểm sát Quyết định tạm chỉ, thời hạn hủy bỏ Quyết định tạm đình chỉ như đã nói ở trên.
Điều này có thể dẫn đến việc kiểm sát quyết định tạm đình chỉ và hồ sơ bị kéo dài, không thống nhất về thời hạn. Vì vậy, liên ngành trung ương cần ban hành văn hướng dẫn thời hạn Viện kiểm sát kiểm sát quyết định tạm định chỉ việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố nhằm đảm bảo sự thống nhất về thời hạn trước khi Cơ quan điều tra ban hành các quyết định tiếp theo đối với hành vi có dấu hiệu tội phạm bị tố giác, thông tin và kiến nghị khởi tố.