Từ ngày 01/7/2026, Luật Thi hành án hình sự số 127/2025/QH15 có hiệu lực, với nhiều quy định mới về điều kiện, trình tự xét rút ngắn thời gian thử thách và giảm thời hạn chấp hành án tại cộng đồng. Để bảo đảm việc áp dụng pháp luật thống nhất, đúng đối tượng, đúng điều kiện, Kiểm sát viên cần lưu ý một số nội dung trong quá trình kiểm sát hồ sơ và tham gia phiên họp xét rút ngắn, giảm thời hạn chấp hành án.
Những điểm cần lưu ý khi áp dụng Luật mới
Thứ nhất, xác định đúng pháp luật áp dụng. Theo khoản 1 Điều 180 Luật Thi hành án hình sự năm 2025, đối với bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật nhưng chưa thi hành hoặc chưa thi hành xong vào ngày 01/7/2026 thì áp dụng quy định của Luật mới. Vì vậy, không tiếp tục áp dụng trình tự, thủ tục của Luật Thi hành án hình sự năm 2019 chỉ vì bản án được tuyên trước ngày 01/7/2026.
Thứ hai, kiểm tra điều kiện “có đơn đề nghị”. Luật Thi hành án hình sự năm 2025 quy định “có đơn đề nghị” là điều kiện bắt buộc đối với việc rút ngắn thời gian thử thách của người được tha tù trước thời hạn có điều kiện, người hưởng án treo và giảm thời hạn chấp hành án cải tạo không giam giữ, theo các Điều 62, 84 và 99.
Do đó, khi kiểm sát hồ sơ, Kiểm sát viên cần kiểm tra đơn có do chính người chấp hành án lập, ký và thể hiện đúng nguyện vọng hay không. Cơ quan quản lý có trách nhiệm hướng dẫn người chấp hành án thực hiện nhưng không được lập đơn thay hoặc suy đoán ý chí của người chấp hành án.
Thứ ba, lưu ý thời điểm và trình tự xét rút ngắn, giảm thời hạn. Theo quy định mới, việc xét được thực hiện vào ba đợt trong năm, gồm: Tết Nguyên đán, Ngày Chiến thắng và Quốc khánh. Công an cấp xã trực tiếp rà soát, lập danh sách; cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh kiểm tra, đề nghị Tòa án. Việc xét do một Thẩm phán thực hiện tại phiên họp có Kiểm sát viên tham gia.
Tập trung kiểm sát các điều kiện, tài liệu trong hồ sơ
Trong quá trình kiểm sát hồ sơ, Kiểm sát viên cần tập trung làm rõ các nội dung:
- Thời gian thực tế đã chấp hành và thời điểm đủ điều kiện xét;
- Nhận xét về quá trình chấp hành pháp luật, học tập, lao động và sự tiến bộ;
- Đơn đề nghị của người chấp hành án;
- Việc thực hiện hình phạt bổ sung, nghĩa vụ bồi thường và nghĩa vụ dân sự;
- Tài liệu chứng minh lập công, quá già yếu hoặc mắc bệnh hiểm nghèo;
- Số lần đã được rút ngắn, giảm thời hạn và giới hạn thời gian tối thiểu thực tế phải chấp hành;
- Thẩm quyền, trình tự lập hồ sơ và thời hạn Tòa án mở phiên họp.
Đáng lưu ý, đối với yêu cầu “chấp hành đầy đủ” hình phạt bổ sung của người hưởng án treo, cần phân biệt với trường hợp “chấp hành xong”. Trường hợp hình phạt bổ sung là lệnh cấm có thời hạn, nếu người chấp hành án không vi phạm lệnh cấm thì được xác định đã chấp hành đầy đủ đến thời điểm xét; không nhất thiết phải chờ hết toàn bộ thời hạn của lệnh cấm.
Đối với nghĩa vụ tài sản, Kiểm sát viên cần kiểm tra cụ thể kết quả thi hành, khả năng thi hành và các tài liệu chứng minh có liên quan, tránh đánh giá điều kiện chỉ dựa trên nhận xét chung trong hồ sơ.
Không rút ngắn toàn bộ thời gian thử thách chỉ vì người chấp hành án dưới 18 tuổi
Một nội dung cần đặc biệt lưu ý là trường hợp người dưới 18 tuổi được tha tù trước thời hạn có điều kiện. Khoản 3 Điều 62 Luật Thi hành án hình sự năm 2025 không còn quy định độ tuổi là căn cứ đặc biệt để rút ngắn toàn bộ thời gian thử thách.
Vì vậy, không thực hiện rút ngắn toàn bộ thời gian thử thách chỉ vì người chấp hành án dưới 18 tuổi nếu người đó không thuộc trường hợp lập công, quá già yếu hoặc mắc bệnh hiểm nghèo theo quy định.
Chủ động rà soát, bảo đảm áp dụng thống nhất quy định mới
Bên cạnh các quy định của Luật Thi hành án hình sự năm 2025, Kiểm sát viên cần chú ý đến các văn bản hướng dẫn thi hành. Thông tư liên tịch số 03/2021 và số 04/2021 được ban hành để hướng dẫn thi hành Luật Thi hành án hình sự năm 2019; kể từ ngày 01/7/2025, một số quy định, biểu mẫu của các thông tư này đã được sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế bởi Thông tư liên tịch số 01/2025/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BCA-BQP ngày 30/6/2025.
Do đó, khi viện dẫn và áp dụng, Kiểm sát viên cần đối chiếu với nội dung hiện hành của các thông tư liên tịch sau khi được sửa đổi, bổ sung; đồng thời sử dụng đúng biểu mẫu mới, không tiếp tục áp dụng những quy định, biểu mẫu đã bị thay thế.
Việc Luật Thi hành án hình sự năm 2025 có hiệu lực đặt ra yêu cầu Kiểm sát viên phải chủ động nghiên cứu, cập nhật quy định mới, phối hợp với Công an và Tòa án trong rà soát hồ sơ; kịp thời yêu cầu bổ sung tài liệu, phát hiện trường hợp đủ điều kiện nhưng chưa được đề nghị. Qua công tác kiểm sát, cần chủ động kiến nghị hoặc kháng nghị đối với những quyết định không đúng đối tượng, điều kiện hoặc mức rút ngắn theo quy định của pháp luật.
Qua đó, góp phần bảo đảm việc xét rút ngắn thời gian thử thách, giảm thời hạn chấp hành án tại cộng đồng được thực hiện đúng pháp luật, công bằng, khách quan, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người chấp hành án, đồng thời nâng cao hiệu quả công tác kiểm sát thi hành án hình sự trong tình hình mới./.
Dương Công Trấn
VKSND Khu vực 13 - Cần Thơ
